Stan outsourcingu IT na Ukrainie

Ukraina — najważniejsze fakty

Powierzchnia: 603 550 km², 47. miejsce na świecie pod względem powierzchni (porównywalna z Teksasem)

Ludność: 43,75 mln, 34. miejsce na świecie pod względem liczby ludności

Strefa czasowa: (GMT+3)

Ustrój: republika semiprezydencka

Języki urzędowe: ukraiński

PKB per capita: 4835 USD (szac. 2021) 

Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI): 0,773 (77. miejsce na 189)

Waluta: hrywna ukraińska (UAH)

Gospodarka: gospodarka mieszana, wschodząca 

Główne branże: energetyka, paliwa, metalurgia, przemysł chemiczny i petrochemiczny, maszynowy, leśny i drzewny, materiały budowlane, przemysł lekki, spożywczy 

Największe aglomeracje (powyżej 500 tys. mieszkańców): Kijów, Charków, Odessa, Dniepr, Donieck, Zaporoże, Lwów, Krzywy Róg

Łatwość prowadzenia biznesu: 61. miejsce, wynik DB - 91,1 (2020)

Indeks konkurencyjności cyfrowej: 54. na 63 | 37. wiedza, 58. technologia, 58. gotowość na przyszłość

Indeks percepcji korupcji: 116/180

Global Competitiveness Report Światowego Forum Ekonomicznego: 85. miejsce, z trendem spadkowym

A.T. Kearney Global Services Location Index: 20. miejsce

Uczelnie: szacunkowo 280-800 uczelni wyższych – liczba mocno różni się w zależności od źródła; osiem uczelni ujętych w QS World University Rankings® 2022 (wszystkie >500)   

Największe firmy IT: SoftServe, InfoPulse, Intellias, N-iX, Sigma Software, Grammarly 

Udział branży IT w rynku: 4% PKB, 1,3% udziału w zatrudnieniu, 5600 firm IT, ok. 200 000 specjalistów IT

EF English Proficiency Index: 40. na 112 krajów, 30. na 35 krajów europejskich

Międzynarodowa Olimpiada Informatyczna: 91 medali, 11 złotych, 34 srebrne, 46 brązowych

Outsourcing IT na Ukrainie w pigułce

 

Ukraina systematycznie zyskuje na znaczeniu jako kierunek outsourcingu IT w Europie Środkowo-Wschodniej, głównie za sprawą dwóch dominujących czynników – ogromnej puli specjalistów technologicznych i niskich kosztów pracy. Największy pod względem powierzchni i liczby ludności z czterech omawianych krajów ma żywą społeczność technologiczną, aktywnie uczestniczącą w regularnych meetupach, seminariach i konferencjach.

Ukraiński rynek ICT miał znaczący udział w gospodarce kraju. Składał się wówczas z ponad 5600 firm i był trzecim największym eksporterem usług na Ukrainie. Około 60% z 200 000 specjalistów programistycznych w kraju pracowało w firmach outsourcingowych.

Branża IT na Ukrainie stale rośnie i dysponuje pokaźną pulą specjalistów. Co roku ukraińskie uczelnie kończy około 20 000 studentów kierunków technicznych, powiększając tę pulę.

Znana z wkładu swoich obywateli w rozwój technologii, Ukraina regularnie przyciąga inwestycje zagraniczne i gości ponad 100 centrów badawczo-rozwojowych międzynarodowych gigantów technologicznych, takich jak Microsoft, Ericsson, Siemens i Oracle. Jest też domem dla światowych startupów i organizacji, takich jak GitLab, Grammarly czy Template Monster.

 

Stawki programistów na Ukrainie

 

Atrakcyjne stawki programistów pozostają największym atutem outsourcingowym tego kraju. Ostatnio jednak wynagrodzenia w sektorze IT wzrosły, zwłaszcza w największych ukraińskich miastach. W wielu przypadkach są porównywalne z płacami w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce i Rumunii.

Według danych z września 2021 roku widełki płacowe specjalistów IT na Ukrainie wyglądały następująco:

1. Programiści Java: początkujący programiści Java zarabiali około 1300-1900 dolarów miesięcznie, a seniorzy od 3500 do 6000 dolarów miesięcznie.

2. Specjaliści Python: specjaliści Python na poziomie mid zarabiali około 2800 dolarów miesięcznie, a seniorzy od 3600 do 6500 dolarów miesięcznie.

3. Specjaliści PHP: specjaliści PHP zarabiali zwykle mniej niż programiści Java i Python. Wynagrodzenia juniorów PHP zaczynały się od około 1100 dolarów miesięcznie, a seniorzy mogli zarabiać od 3500 do 5000 dolarów miesięcznie.

(Źródło)

Jeśli chodzi o średnie stawki godzinowe, wahają się one od 20 do 60 dolarów za godzinę, zależnie od doświadczenia i technologii. Biorąc pod uwagę, że ukraińscy programiści niezmiennie zajmują miejsca w pierwszej dziesiątce światowych rankingów umiejętności IT (obok polskich programistów), to znakomity stosunek jakości do ceny.

Choć wszystkie te czynniki czynią Ukrainę coraz popularniejszym kierunkiem outsourcingu, kraj mierzy się z kilkoma stałymi wyzwaniami, które mogą utrudniać zaangażowanie zagraniczne.

Mimo odzyskania niepodległości od ZSRR w 1991 roku Ukraińcy nieustannie walczą o przetrwanie jako samodzielny naród. Ukraina pozostaje w faktycznym stanie wojny z Rosją o status Krymu i Donbasu. Około 7% uznanego międzynarodowo terytorium kraju zostało zaanektowane przez Rosję lub jest kontrolowane przez środowiska prorosyjskie.

Ryzyko polityczne pozostaje największym czynnikiem zniechęcającym zagranicznych partnerów do współpracy z ukraińskimi firmami i dostawcami. Ośmiu na dziesięciu obcokrajowców, którzy zdecydowali się szukać tu szans biznesowych, przyznaje, że na Ukrainie trudno prowadzić biznes.

Wewnątrz kraju wciąż pojawiają się skargi na powszechną korupcję, wadliwe sądownictwo, nieskuteczne rządy i nieprzejrzysty system prawny. Ukraina zajmuje 117. miejsce na 198 krajów pod względem korupcji, daleko za pozostałymi krajami z tego raportu. Wypada też słabiej od nich w indeksie globalnej konkurencyjności i najgorzej pod względem łatwości prowadzenia biznesu. Indeks znajomości angielskiego na Ukrainie pozostaje poniżej średniej, choć większość specjalistów IT prawdopodobnie posługuje się tym językiem na poziomie średnio zaawansowanym.

Wielu Ukraińców ma nastawienie proeuropejskie i liczy na ściślejszą integrację z UE. Szybko przyjmują zachodnie wartości i etykę pracy, widząc w nich szansę na wyrwanie się ze strefy wpływów rosyjskich. Władze kraju aktywnie dążą do reform, by ograniczyć nieformalne praktyki biznesowe i wykorzenić korupcję. Dopóki jednak Ukraina pozostaje uwikłana w militarny impas i niepokoje polityczne, poważne przeszkody dla biznesu międzynarodowego pozostają.

 

Inwestowanie na ukraińskim rynku IT

 

Ogromny ukraiński rynek programistyczny obejmuje ponad 100 centrów badawczo-rozwojowych, z których większość należy do firm międzynarodowych. Stany Zjednoczone pozostają głównym partnerem kraju w usługach konsultingu software'owego, a za nimi UE i Izrael.

Podobnie jak w Rumunii, eksport usług IT jest na Ukrainie jednym z filarów rozwoju kraju i wniósł 4,17 mld dolarów do gospodarki w 2019 roku (wzrost o 30% w porównaniu z rokiem poprzednim). Lokalne usługi outsourcingowe IT&C koncentrują się głównie na finansach, ochronie zdrowia, e-commerce i telekomunikacji, a coraz większą rolę odgrywa branża gier.  

Najwięksi inwestorzy zagraniczni

Według Hi-tech org „większość inwestorów zagranicznych weszła na rynek ukraiński pośrednio – przez fuzje i przejęcia, wspólne prace badawczo-rozwojowe z elementem outsourcingu albo firmy świadczące usługi outstaffingu”. Skype, eBay, Microsoft, Ericsson, IBM, PWC, Ubisoft, Upwork – wszyscy wybrali Ukrainę jako jeden ze swoich kierunków outsourcingu, zakładając oddziały regionalne albo zlecając projekty lokalnym zespołom outsourcingowym.

•  W styczniu 2020 roku Google otworzył na Ukrainie biuro badawczo-rozwojowe, po wcześniejszym przejęciu startupu CloudSimple. W 2017 roku gigant z Doliny Krzemowej zainwestował 20 mln dolarów w GitLab, ukraińską platformę współpracy programistów.
• W 2017 roku chiński gigant technologiczny Huawei uruchomił swoje centrum R&D w Kijowie, kilka miesięcy po otwarciu w stolicy centrum serwisowego.
• Ukraina to również preferowany wybór innego producenta sprzętu, Samsunga. Koreańska firma otworzyła swój oddział badawczo-rozwojowy na Ukrainie już w 2013 roku.
• Kolejnym azjatyckim gigantem, który zdecydował się rozwinąć swoje operacje IT, jest platforma zakupowa Rakuten. W 2020 roku japońska firma e-commerce ogłosiła utworzenie laboratorium R&D w Kijowie.

Zachęty do inwestowania

Władze Ukrainy regularnie zmieniają istniejący system podatkowy, by przyciągnąć inwestorów zagranicznych. Główną reformę podatkową przeprowadzono w 2017 roku, aby uprościć administrowanie podatkami i zmniejszyć ich liczbę. Ukraińskie prawo podatkowe pozostaje jednak stosunkowo złożone i nieprzejrzyste. 

• Do udogodnień prawnych dla inwestorów lokalnych i zagranicznych należą ulgi w cle i VAT importowym, taryfa gwarantowana oraz preferencje podatkowe dla sektora IT.
• Według Moore Global „najpowszechniejszym modelem biznesowym stosowanym przez firmy zagraniczne przy outsourcingu prac programistycznych na Ukrainę jest założenie lokalnego podmiotu ukraińskiego, który zatrudnia i koordynuje pracę miejscowych programistów”.
• Większość ukraińskich programistów jest samozatrudniona. Dzięki temu przysługują im obniżone stawki podatku dochodowego.
• Transakcje dostawy oprogramowania oraz transakcje dotyczące oprogramowania nieuznawane za należności licencyjne są zwolnione z VAT. Usługi IT są jednak co do zasady opodatkowane VAT-em. Same te przepisy pokazują zawiłość ukraińskich regulacji podatkowych.
• W zeszłym roku Ukraina uruchomiła pionierski model prawno-gospodarczy Diia City, wspierający branżę IT przez szereg udogodnień legislacyjnych i podatkowych. Obejmą one m.in. zastąpienie podatku CIT opodatkowaniem dywidend stawką 10% oraz wprowadzenie 5-procentowej stawki podatku dochodowego dla pracowników IT.
• W 2020 roku prezydent zapowiedział, że Ukraina zapewni wielojęzyczne, całodobowe opiekunki dla dzieci przedsiębiorców wnoszących do gospodarki kraju co najmniej 100 mln dolarów.
• W tym samym roku kraj nałożył podatek dochodowy na inwestorów zagranicznych sprzedających swoje ukraińskie firmy.

→ Deloitte udostępnia kompleksowy przegląd ukraińskiego prawa podatkowego.

 

Szkolnictwo wyższe na Ukrainie

 

Ustalenie liczby uczelni wyższych na Ukrainie jest dość trudne, bo nawet oficjalne źródła nie są co do niej zgodne. 

Jak podaje portal Сегодня, w 2019 roku w krajowym rejestrze uczelni wyższych figurowało 1388 instytucji. Były wśród nich publiczne i prywatne uniwersytety, instytuty, kolegia, akademie, szkoły zawodowe i inne placówki uznawane za uczelnie wyższe. Co znamienne, około 241 z nich istniało tylko na papierze, bez ani jednego zapisanego studenta. 

Mnożenie się fikcyjnych lub niespełniających standardów uczelni bez akredytacji (często zakładanych po to, by wyłudzać czesne, wywierać wpływ polityczny i sprzedawać nieuprawnione dyplomy) to szeroko dyskutowany problem na Ukrainie. Znalezienie sposobu na konsolidację i ujednolicenie szkolnictwa wyższego oraz zwiększenie przejrzystości i odpowiedzialności uczelni od kilku lat jest w planach tamtejszego ministerstwa edukacji. 

Korupcja akademicka to powszechny problem w szkolnictwie wyższym w tym kraju, negatywnie wpływający na jakość kształcenia na wielu ukraińskich uczelniach. Poza łapówkami przy rekrutacji i oszustwami egzaminacyjnymi sektor trapią też przestarzałe programy nauczania, niewystarczające zaplecze i brak autonomii instytucji badawczych.

Problemy te negatywnie wpływają na postrzeganie ukraińskiego szkolnictwa wyższego i pogłębiają rozdźwięk między edukacją a potrzebami rynku pracy.

Mimo to Ukraina może pochwalić się kilkoma znaczącymi uczelniami obecnymi w globalnych rankingach. Należą do nich Narodowy Uniwersytet Techniczny Ukrainy, Charkowski Narodowy Uniwersytet Radioelektroniki oraz Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki.

• Z wynikiem 99,97% Ukraina ma najwyższy wskaźnik alfabetyzacji spośród wszystkich prezentowanych krajów.
• Liczbę studentów szacuje się na 1,3-1,5 miliona. Również te dane są orientacyjne i zależą od tego, co uznaje się za uczelnię wyższą.
• W przeciwieństwie do innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej na Ukrainie uczelnie publiczne pobierają czesne. Około połowa studentów jest z niego zwolniona ze względu na bardzo dobre wyniki lub trudną sytuację finansową. Reszta musi płacić za studia, choć opłaty pozostają dość niskie (średnio ok. 1000 dolarów za rok akademicki). 
• Obok Białorusi Ukraina należy do krajów o najwyższym na świecie wskaźniku skolaryzacji na poziomie wyższym (znacznie wyprzedzając Polskę i Rumunię). Jakość kształcenia w większości placówek pozostaje jednak mocno dyskusyjna. 
• Akademia Kijowsko-Mohylańska to najstarsza uczelnia w kraju. Założona w 1615 roku, przetrwała okresy świetności i zaniedbania, m.in. pełniąc funkcję szkoły marynarki wojennej w czasach radzieckich. 
• Ukraińskie uczelnie nadają te same stopnie co polskie, rumuńskie i białoruskie, czyli licencjat (4 lata), magisterium (1-2 lata) i doktorat (3-6 lat).
• Ukraina ma jeden z największych w Europie odsetków absolwentów informatyki i kierunków STEM - blisko 10%.
• Opłaty dla studentów zagranicznych bardzo się różnią i wynoszą od 1200 do 5000 dolarów rocznie, zależnie od programu studiów.
• Zajęcia prowadzone są po ukraińsku i rosyjsku, a programy w języku angielskim są szeroko dostępne.

Ukraiński ekosystem startupowy

 

Do 2021 roku Kijów systematycznie piął się w górę Global Startup Ecosystem Ranking. W 2020 roku ukraińska stolica zajęła 32. miejsce wśród najlepszych miast dla startupów - najwyższe w całej Europie Środkowo-Wschodniej. Wykorzystując dużą pulę bardzo zdolnych specjalistów technologicznych, niskie koszty usług i pokaźny rozmiar rynku, ukraińska metropolia od co najmniej dekady buduje ducha przedsiębiorczości. Niestety ostatnio jej pozycja na globalnej scenie startupowej pogorszyła się - stolica spadła w rankingu o 16 miejsc.

W przeciwieństwie do odpowiedników z Polski czy Białorusi ukraińskie startupy są mocno nastawione na inwestycje zagraniczne. „Według Ukraińskiego Stowarzyszenia VC 90 procent inwestycji w ukraińskie startupy pochodzi od inwestora zagranicznego” - mówi Dominique Piotet, CEO UNIT.City Innovation Park w Kijowie (źródło: Emerging Europe). 

Jeśli chodzi o wolumen inwestycji, po raz pierwszy przekroczył pół miliarda w 2019 roku, przy średniej wielkości transakcji 5,7 mln dolarów, co oznaczało wzrost o 78% w porównaniu z 2018 rokiem. Rok 2020 był kolejnym rekordowym - fundusze VC wpompowały w ukraińskie startupy ponad 1,5 mld dolarów. Te liczby pokazują, że przedsiębiorczość rozwija się prężnie mimo chwiejnej gospodarki kraju.

Kluczowe miasta startupowe

Kijów, Lwów, Odessa, Charków, Tarnopol

Ekosystem startupowy w liczbach

• Ok. 500 startupów
• 4 jednorożce
• Ok. 35 funduszy VC
• +100 inkubatorów i akceleratorów
• Szacunkowo 200 000 specjalistów programistycznych

Kluczowe branże

SaaS, e-commerce, bezpieczeństwo, ML/AI

Historie sukcesu

•  Grammarly – jeden z ukraińskich jednorożców; oparty na AI asystent pisania online Grammarly, wydany po raz pierwszy w 2009 roku. Międzynarodową popularność (i wycenę miliarda dolarów) zdobył blisko dekadę później, zbierając w dwóch rundach finansowania łącznie 200 mln dolarów.  
• GitLab – założony w 2014 roku menedżer repozytoriów Git działający w przeglądarce od razu zdobył uznanie użytkowników. Nie minęło wiele czasu, zanim firma pozyskała finansowanie na rozwój platformy. Łącznie GitLab zebrał 434,2 mln dolarów w dziewięciu rundach, dołączając do klubu jednorożców w 2018 roku.
• Genesis - jeden z czterech ukraińskich jednorożców; Genesis to globalna firma internetowa tworząca produkty w obszarze mediów cyfrowych, aplikacji mobilnych, ogłoszeń i gier. W portfolio ma 15 udanych biznesów cyfrowych, w tym afrykańskie serwisy ogłoszeniowe Jiji i OLX, aplikację BetterMe z obszaru zdrowia behawioralnego oraz platformę rozrywkową AmoMedia.
• Preply – Preply łączy uczniów z ponad 30 000 prywatnych korepetytorów przez czat online, wykorzystując algorytmy AI. Powstał w 2012 roku i jest finansowany przez 25 inwestorów, którzy wspólnie przeznaczyli 15,5 mln dolarów na rozwój i ekspansję platformy.
• People.ai – kolejny ukraiński startup skoncentrowany na sztucznej inteligencji. Firma zgromadziła już w portfolio klientów ponad 50 rozpoznawalnych globalnie marek (w tym Zoom, Zendesk, Lyft, Malwarebytes i Randstad) i pozyskała 100 mln dolarów w pięciu rundach od różnych inwestorów prywatnych.
• Ahrefs – popularny zestaw narzędzi do analizy linków zwrotnych i SEO; Ahrefs powstał na Ukrainie dziesięć lat temu. Dziś generuje 40 mln dolarów rocznych przychodów powtarzalnych. Co ciekawe, to przedsięwzięcie finansowane wyłącznie ze środków własnych, które nigdy nie pozyskało inwestycji zewnętrznej.

Wyzwania

1. Język i komunikacja: bariery językowe mogą być wyzwaniem we współpracy z ukraińskimi programistami, zwłaszcza gdy pojawiają się luki komunikacyjne lub trudności w skutecznym przekazywaniu wymagań, uwag czy szczegółów projektu.

2. Różnice kulturowe: różnice kulturowe mogą wpływać na praktyki pracy, oczekiwania i style komunikacji. Ważne jest, by zrozumieć ukraińską kulturę pracy i się do niej dostosować, aby współpraca była skuteczna.

3. Dostępność i konkurencja: ukraińscy programiści są bardzo poszukiwani zarówno lokalnie, jak i międzynarodowo, co może prowadzić do niedoboru wykwalifikowanych specjalistów. Ta konkurencja o talenty może utrudnić znalezienie i zatrudnienie właściwych programistów do Twoich projektów.

4. Zarządzanie pracą zdalną: jeśli zatrudniasz ukraińskich programistów do pracy zdalnej, wyzwaniem może być zarządzanie zespołami zdalnymi oraz zapewnienie skutecznej komunikacji i współpracy. Różnice stref czasowych i praca zdalna wymagają ustalenia jasnych procesów i kanałów komunikacji.

5. Procesy prawne i administracyjne: poruszanie się po procesach prawnych i administracyjnych, takich jak pozwolenia na pracę, umowy czy przepisy podatkowe, bywa złożone przy zatrudnianiu programistów z innego kraju. Zapoznanie się z odpowiednimi przepisami jest niezbędne.

6. Zapewnienie jakości: ocena jakości i rzetelności ukraińskich programistów bywa trudna, zwłaszcza jeśli nie znasz lokalnego rynku. Dokładna weryfikacja kandydatów, sprawdzanie referencji i przeprowadzanie ocen technicznych pomogą zatrudnić kompetentnych i godnych zaufania specjalistów.

7. Ochrona własności intelektualnej: zapewnienie ochrony praw własności intelektualnej i zachowanie poufności może budzić obawy przy zlecaniu projektów ukraińskim programistom. Jasne zapisy umowne i środki prawne pomagają rozwiać te wątpliwości.

Warto współpracować z renomowanymi agencjami rekrutacyjnymi lub platformami, przeprowadzać rzetelne rozmowy i oceny oraz ustalić jasne oczekiwania i kanały komunikacji, aby pokonać te wyzwania i skutecznie zatrudnić ukraińskich programistów.

Zalety outsourcingu programistycznego na Ukrainie

• Dobrze wykształcona, utalentowana kadra
• Zróżnicowane kompetencje technologiczne obejmujące wiele technologii i języków
• Hub innowacji i siedziba wielu znanych firm IT
• Doskonały stosunek jakości do ceny przy niskich kosztach pracy
• Ruch bezwizowy z większością krajów
• Ugruntowane centrum usług outsourcingowych
• Wysoki wynik w Global Services Location Index

Wady outsourcingu programistycznego na Ukrainie

• Znajomość angielskiego poniżej średniej
• Niskie wyniki w konkurencyjności i łatwości prowadzenia biznesu
• Endemiczna korupcja z niewielkimi oznakami poprawy
• Niestabilność polityczna i silne uzależnienie od Rosji
• Wysoka inflacja i krucha gospodarka
• Złożone otoczenie regulacyjne i brak przejrzystości
• Nadmiar biurokracji i uciążliwości administracyjnych