Białoruś — kluczowe fakty
Powierzchnia: 207 600 km², 87. miejsce na świecie pod względem powierzchni (porównywalna z Kansas)
Ludność: 9,44 mln, 94. miejsce na świecie pod względem liczby ludności
Strefa czasowa: (GMT+3)
Ustrój: unitarna republika prezydencka, choć wiele państw uznaje ją za dyktaturę; USA i UE nie uznają obecnego prezydenta za legalnie wybranego
Języki urzędowe: białoruski, rosyjski
PKB per capita (PPP): 19 100 USD (szac. 2020)
Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI): 0,823 (53. miejsce | 189)
Waluta: nowy rubel białoruski (BYN)
Gospodarka: socjalizm rynkowy
Główne gałęzie przemysłu: metalurgia, budowa maszyn, przemysł chemiczny i petrochemiczny, przemysł lekki, przemysł spożywczy
Największe ośrodki miejskie (ponad 500 tys. mieszkańców): Mińsk, Homel
Łatwość prowadzenia biznesu: 49. miejsce, wynik DB - 74,3
Indeks konkurencyjności cyfrowej: nieklasyfikowana
Indeks percepcji korupcji: 63. na 198
Global Competitiveness Report WE Forum: nieklasyfikowana
A.T. Kearney Global Services Location Index: nieuwzględniona
Uczelnie: 42 uczelnie, trzy notowane w QS World University Rankings® 2022 (miejsca 295 i >750)
Największe firmy IT: Itransition, Iflexion, ScienceSoft, N-iX, Wargaming.net
Udział branży IT: 5,7% PKB, 2,2% udziału w zatrudnieniu, 1500 firm IT, ok. 54 200 specjalistów IT
EF English Proficiency Index: 38/112 krajów; 28. z 35 w Europie (umiarkowana biegłość)
Międzynarodowa Olimpiada Informatyczna: 102 medale: 16 złotych, 42 srebrne, 44 brązowe
Outsourcing IT na Białorusi w pigułce
Skoro 60% jej rynku IT to zlecenia zewnętrzne, czyli outsourcing, Białoruś ma mocną reputację wiarygodnego kierunku outsourcingu IT. Uważa się, że jej prężny sektor IT rośnie cztery do pięciu razy szybciej niż w innych krajach. Rządowe inicjatywy, takie jak dotacje publiczne, ulgi podatkowe i wolne strefy ekonomiczne dla firm IT i technologicznych, zachęcają do zakładania przedsiębiorstw w sektorze prywatnym (więcej szczegółów znajdziesz w raporcie Deloitte o Białorusi).
Dominacja outsourcingu w dostarczaniu usług IT jest jednak dla lokalnego rynku (i dla zleceniodawców) zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Z jednej strony kompetencje outsourcingowe są na Białorusi łatwo dostępne, co pozwala szybko uruchamiać i skalować zespoły projektowe, deweloperskie i testerskie. Z drugiej przytłaczająca ilość pracy outsourcingowej może odbywać się kosztem innowacyjności. W końcu większość inżynierów na Białorusi tworzy własność intelektualną podmiotów trzecich.
Co więcej, ze względu na niewielkie rozmiary kraju wybór ekspertów biegłych w niszowych technologiach (takich jak Go, TypeScript czy Rust) albo łączących różne kompetencje (np. analityka danych + programowanie) bywa na Białorusi ograniczony. Jest za to ogromna pula doświadczonych i niedrogich specjalistów IT obsługujących popularniejsze języki i usługi.
Outsourcing IT na Białorusi: średnie stawki
Zastrzeżenie: dane o średnich białoruskich stawkach w IT są bardzo niespójne. Kwoty podawane przez różne źródła potrafią różnić się 4-8 razy. Dlatego korzystamy z informacji, które powtarzały się w kilku publikacjach internetowych. Mogą się one jednak różnić od danych z innych stron.
● Junior Software Developer zarabia średnio ok. 900 USD miesięcznie (brutto)
● Senior Software Developer dostaje zwykle 2600+ USD miesięcznie (brutto)
● Średnie wynagrodzenie Development Leada to około 3600+ USD miesięcznie
● Stawki na Białorusi plasują się w średnim przedziale na tle innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej
● Są nieco wyższe od ukraińskich i zbliżają się do polskich
[Źródło: IT Outsourcing Review]
Wysoki poziom przedsiębiorczości na Białorusi i jej niezwykły sukces w offshoringu IT mogą nieco zaskakiwać, biorąc pod uwagę niepokoje polityczne. Białoruskie władze podejmują konkretne działania, żeby stymulować wzrost rynku w sektorze IT. Powszechna kontrola nad przedsiębiorcami niesie jednak ze sobą ryzyko, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę dyktatorskie skłonności Łukaszenki i jego bliskie związki z Moskwą.
Białorusini dążą do otwarcia na Zachód. Wydaje się jednak mało prawdopodobne, by Rosja szybko zrezygnowała ze swoich wpływów. Po mocno kwestionowanych wynikach wyborów prezydenckich w 2020 roku (nieuznanych przez większość światowych przywódców, w tym Parlament Europejski) w całym kraju wybuchły masowe protesty. Od tego czasu nakładane przez rząd blokady internetu i sieci komórkowych okresowo zakłócają pracę tysięcy pracowników cyfrowych, wpływając na ich procesy i na dostarczanie usług.
W reakcji na te wydarzenia specjaliści IT dołączyli do oddolnych ruchów, a tysiące z nich podpisały list otwarty z żądaniem powtórzenia wyborów. Co więcej, z powodu alarmującej sytuacji w kraju Białoruś doświadczyła masowego exodusu wykwalifikowanych pracowników IT.
Prześladowani przez władze państwowe przedsiębiorcy masowo wyjeżdżali z kraju i przenosili swoją działalność. Jednym z przykładów jest PandaDoc, słynny białoruski jednorożec. Po represjach ze strony reżimu właściciele przenieśli biuro i zespoły firmy do sąsiedniej Ukrainy. W sierpniu 2020 roku serwis dev.by informował o 12 firmach IT przenoszących pracowników za granicę, 59 planujących częściową relokację i 112 rozważających swoje opcje.
Zrujnowany klimat biznesowy w kraju sprawił też, że wiele globalnych firm zagroziło rządowi wstrzymaniem planów inwestycyjnych. Na początku 2022 roku sytuacja tylko się pogarsza: eskaluje kryzys migracyjny na granicy z Polską, zaburzone są dostawy towarów z Rosji, a opozycyjny polityk Siarhiej Cichanouski usłyszał niedawno wyrok 18 lat więzienia.
Inwestowanie na białoruskim rynku IT
Oprogramowanie to białoruski eksport numer jeden do USA - odpowiada za ponad jedną trzecią całego eksportu. Jego wartość w 2019 roku szacowano na ok. 2 mld USD.
Według Ministerstwa Gospodarki około 15 000 białoruskich specjalistów IT stale zajmuje się eksportem oprogramowania, realizując projekty dla międzynarodowej bazy klientów.
Około 30% firm z listy Fortune Global zleciło prace IT specjalistom z głośnego Hi-Tech Parku - jednego z największych w Europie inkubatorów biznesu dla branży IT, w którym działa blisko 500 firm software'owych i technologicznych.
Najwięksi inwestorzy zagraniczni
Wśród rozpoznawalnych na całym świecie odbiorców białoruskich usług software'owych są między innymi Samsung, Whirlpool, British Telecom, T-Mobile Deutsche Bank, London Stock Exchange oraz Deloitte PepsiCo czy Procter & Gamble.
Lokalnym firmom usługowym całkiem nieźle idzie też pozyskiwanie zagranicznych inwestycji i przejęcia, zwłaszcza na kwitnącym rynku gier i aplikacji mobilnych:
Kiedy jednak spojrzymy na zagraniczne firmy, które zdecydowały się otworzyć w kraju własne centra (przykłady to Fitbit, Yandex, Netcracker, Viber i Luware), lista robi się zauważalnie krótsza. Biznes jest, kapitał płynie, ale kraj wciąż ma trudność z przekonaniem globalnych czempionów technologicznych do uruchomienia lokalnych centrów - mimo licznych ulg podatkowych (patrz niżej).
Powodem może być sama natura białoruskiego rynku outsourcingu IT, mocno nastawionego na eksport usług, a nie na przyciąganie inwestorów zakładających regionalne biura. Nie pomagają też nadmierna (i nieprzewidywalna) ingerencja państwa w biznes, wysoki poziom korupcji i nieskuteczne sądownictwo.
Zachęty inwestycyjne
- Sześć stref ekonomicznych ze specjalnym reżimem prawnym ułatwiającym prowadzenie działalności w wybranych branżach, w tym technologicznej:
- 0% podatku CIT przez 5 lat;
- 10% VAT;
- Dodatkowo firmy IT i technologiczne mogą optymalizować koszty i podatki, otwierając biura w Hi-Tech Parku, gdzie jego rezydentów obejmuje preferencyjne traktowanie podatkowe:
- 0% podatku CIT przez 15 lat;
- 0% VAT;
- Aby przyciągnąć kapitał do słabiej rozwiniętych lokalizacji, władze wprowadziły też hojne ulgi podatkowe dla organizacji działających w małych miastach i na wsi: 0% podatku CIT przez 7 lat i 0% VAT przez 5 lat.
- Białoruski rząd przyjął też szereg umów międzynarodowych i ustaw krajowych regulujących i zabezpieczających prawa inwestorów zagranicznych. Należy do nich m.in. swoboda transferu zysków poza Białoruś.
Wiele z tych zachęt jest jednak dostępnych wyłącznie dla białoruskich podmiotów prawnych i nie obejmuje przedstawicielstw. Dlatego spółka zależna to najczęściej wybierana forma prawna przez inwestorów zagranicznych na Białorusi.
Więcej informacji o ulgach i zwolnieniach podatkowych na Białorusi oraz o wymogach prawnych zakładania tam firmy znajdziesz w oficjalnych państwowych źródłach informacji: Pravo.by i Belarus.by.
Szkolnictwo wyższe na Białorusi
Według strony Uniwersytetu Państwowego białoruski system szkolnictwa wyższego obejmuje obecnie 42 państwowe i 15 niepaństwowych uczelni. Większość z nich mieści się w stołecznym Mińsku, a kilka w Grodnie, Brześciu, Witebsku, Homlu i Mohylewie.
- Z blisko 250 000 studentów kraj ma jeden z najwyższych w Europie wskaźników liczby studentów w przeliczeniu na mieszkańca.
- Białoruś ma też jeden z najwyższych na świecie wskaźników alfabetyzacji - 99,8% wśród najmłodszych pokoleń (średnia globalna dla tej grupy wiekowej to 91%).
- Publiczne szkolnictwo wyższe jest dla Białorusinów bezpłatne, a studenci w trudnej sytuacji oraz uzdolnieni mogą liczyć na granty i stypendia.
- Studia trwają zwykle 4-6 lat i dzielą się na licencjackie i magisterskie. Dostępne jest także kształcenie trzeciego stopnia.
- Pierwsza i najbardziej znana uczelnia w kraju, Białoruski Uniwersytet Państwowy, została powołana w 1919 roku i otwarta dwa lata później. Oferuje różne kierunki, w tym informatykę, matematykę i statystykę oraz elektrotechnikę i elektronikę.
- Sześć białoruskich uczelni publicznych jest poświęconych kierunkom technicznym i technologicznym, w tym Białoruski Narodowy Uniwersytet Techniczny, Białoruski Państwowy Uniwersytet Technologiczny oraz Białoruski Państwowy Uniwersytet Informatyki i Radioelektroniki.
- Tylko trzy białoruskie uczelnie trafiły do QS World University Rankings® 2022 (miejsca 351 i >750).
- Studenci zagraniczni mogą studiować na Białorusi pod warunkiem uzyskania wizy studenckiej i opłacenia czesnego, które wynosi zwykle 1000-3500 USD rocznie.
- Większość zajęć prowadzona jest po rosyjsku i białorusku; kursy po angielsku zdarzają się rzadko i są zwykle droższe.
Do niedawna prywatne uczelnie kształciły głównie w obszarach humanistycznych, społecznych i ekonomicznych. Wynikało to przede wszystkim z braku budżetu na inwestycje w odpowiednie zaplecze badawcze i sprzęt. W ślad za rosnącym popytem na kierunki ścisłe i techniczne zaczęły poszerzać programy, żeby odpowiedzieć na nowy trend i lepiej dopasować kompetencje absolwentów do potrzeb rynku pracy.
Białoruski ekosystem startupowy
Białoruska scena startupowa rozwija się w ostatnich latach w imponującym tempie, w dużej mierze dzięki dekretowi o rozwoju gospodarki cyfrowej z 2017 roku. Dokument stworzył korzystne warunki dla firm produktowych. Przewidział też dalszy rozwój słynnego Hi-Tech Parku. Ten hub technologiczny powstał w 2005 roku, by wspierać wzrost lokalnych firm technologicznych i kusić zagranicznych inwestorów zwolnieniami i ulgami podatkowymi.
Strategia się powiodła. Od wejścia przepisów w życie projekty przedsiębiorcze w kraju przeżywają rozkwit, a nowe startupy powstają dosłownie co chwilę. Szacuje się, że w ciągu ostatnich pięciu lat białoruskie startupy pozyskały blisko 250 mld USD z transakcji venture, z rekordowymi 77 mld USD w samym 2018 roku.
Po burzliwych wydarzeniach 2020 roku lokalna scena startupowa traci jednak ostatnio impet. Obecnie Białoruś zajmuje 67. miejsce w raporcie Global Startup Ecosystem Report 2021 Startup Blink, o cztery pozycje niżej niż w 2020 roku. Mińsk plasuje się na 230. miejscu w rankingu miast - to dramatyczny spadek o 33 pozycje w ciągu roku. Ten regres można w dużej mierze przypisać eskalacji konfliktów w kraju oraz masowemu exodusowi specjalistów IT i wykwalifikowanych pracowników.
Kluczowe miasta startupowe
Mińsk, Brześć, Homel-Raton, Witebsk, Mohylew
Ekosystem startupowy w liczbach
- 178 startupów
- Hi-Tech Park, ok. 10 specjalnych stref ekonomicznych / specjalnych parków technologicznych
- Prawdopodobnie nie więcej niż dziesięć lokalnych funduszy VC, w tym Angels Band, Hackspace Capital, Quattro Capital, Zubr Capital, Haxus i Bulba Ventures
- Zaledwie kilka programów inkubacyjnych i akceleracyjnych
- 50 000-100 000 specjalistów IT (dane różnią się w zależności od źródła)
Kluczowe branże
AI/ML, AR/VR, Medtech, IoT, SaaS
Historie sukcesu
-
Wargaming – znany na całym świecie twórca gier, autor „The World of Tanks”, powstał w Mińsku w 1998 roku. Dziś to globalna firma z blisko 1800 pracownikami w ponad 20 biurach na świecie. Przez lata przeprowadziła cztery przejęcia, przeszła dziesięć rund inwestycyjnych i przeniosła siedzibę na Cypr. Obecna wycena biznesu to 1,5 mld USD.
-
FriendlyData – interfejs wyszukiwania w języku naturalnym dla firmowych baz danych. Po pozyskaniu serii finansowania od lokalnych inwestorów startup został w 2018 roku kupiony przez amerykańskiego dostawcę oprogramowania ServiceNow za nieujawnioną kwotę.
- Kino-mo (obecnie HYPERVSN) – przełomowa platforma technologiczna oparta na własnym sprzęcie, umożliwiająca tworzenie trójwymiarowych treści holograficznych, pozyskała łącznie 11,5 mln USD w trzech rundach.
- Flo – założone w 2015 roku na Białorusi Flo Health to inteligentny kalendarz miesiączkowy, który stał się najczęściej pobieraną aplikacją zdrowotną dla kobiet na świecie. Ten pomysłowy produkt przyniósł twórcom 25,5 mln USD w czterech rundach finansowania.
- Banuba – firma stojąca za mobilnymi doświadczeniami AR pozyskała 12 mln USD od lokalnych i rosyjskich inwestorów, osiągając po drugiej rundzie wycenę 100 mln USD.
Wyzwania
- Niedojrzały ekosystem startupowy (blisko 60% startupów ma 1-3 lata)
- Niewiele programów akceleracyjnych i ograniczony dostęp do mentoringu
- Niesprzyjające otoczenie prawne utrudniające współpracę z inwestorami zagranicznymi
- Niestabilna sytuacja polityczna w kraju
Zalety outsourcingu programistycznego na Białorusi
- Ponad 60% białoruskich specjalistów IT pracuje w outsourcingu
- Wsparcie rządu dla firm IT i sektora prywatnego
- Nadzwyczajny wzrost rynku usług IT
- Konkurencyjne stawki 20-40 USD/h, czyli w dolnym przedziale Europy Środkowo-Wschodniej
- Dziesięć z 30 najlepszych kierunków outsourcingu IT na świecie
- Duża obecność międzynarodowych firm IT
- Mnóstwo stref specjalnych z ogromnymi ulgami podatkowymi dla inwestorów
Wady outsourcingu programistycznego na Białorusi
- Niestabilna sytuacja polityczna zagrażająca relacjom międzynarodowym
- Niski wynik w indeksie znajomości angielskiego
- Monopolistyczna kontrola państwa nad gospodarką (75% majątku należy do państwa)
- Stosunkowo niewielu specjalistów IT z niszowymi i złożonymi kompetencjami
- Powtarzające się (i przypadkowe) wyłączenia internetu i łączności komórkowej
- Silne uzależnienie od rosyjskiego rządu
- Zawiłe i mało typowe przepisy
