Ciemna strona zdalnej pracy w IT: nieetyczne praktyki biznesowe pod lupą

Idea pracy z domu istnieje od lat 60., a nabrała rozpędu w latach 2000., gdy technologie takie jak wideokonferencje, chmura obliczeniowa i urządzenia mobilne stały się powszechne. 

Nic dziwnego, że pandemia COVID-19 znormalizowała pracę zdalną na ogromną skalę, dając początek temu, co ekonomiści nazywają „gospodarką pracy z domu”. Po pandemii praca zdalna wciąż cieszy się popytem.

Praca zdalna ma wiele zalet, ale ma też ciemną stronę. Ponieważ z natury odbywa się w izolacji, bez fizycznej obecności innych osób, która wymuszałaby odpowiedzialność, w środowiskach zdalnych łatwo o nieetyczne praktyki biznesowe.

Branża IT jest szczególnie podatna na te nieetyczne praktyki, bo - inaczej niż na przykład turystyka, która wymaga pracy na miejscu - większość zawodów IT świetnie sprawdza się zdalnie. Niedawny raport o pracy zdalnej pokazał zresztą, że zawody IT zdominowały pierwszą piątkę najpopularniejszych kategorii pracy zdalnej.

Dlatego pracodawcy i pracownicy w IT powinni wiedzieć, jak nieetyczne praktyki biznesowe rozprzestrzeniają się w środowiskach zdalnych, nauczyć się im przeciwdziałać i aktywnie dbać o pozytywne i etyczne miejsce pracy.

Rodzaje nieetycznych praktyk biznesowych w zdalnej pracy w IT 

Nieetyczne praktyki biznesowe mogą mieć wiele negatywnych skutków dla społeczeństwa, gospodarki i środowiska. Oto kilka rodzajów nieetycznych praktyk, które zdarzają się w pracy zdalnej.

1. Zatrudnianie nieletnich
   Praca dzieci to złożony problem, który szkodzi społeczeństwu i gospodarce. Utrwala nierówności społeczne, odbiera dzieciom szanse edukacyjne i krzywdzi najsłabsze grupy żyjące w ubóstwie. W krótkiej perspektywie może nawet obniżać wynagrodzenia dorosłych pracowników.
   
   Konsekwencje udziału w zatrudnianiu nieletnich bywają dotkliwe. W Wielkiej Brytanii za zatrudnianie dzieci bez odpowiedniego zezwolenia grozi grzywna do 20 000 funtów za każde dziecko. W USA za naruszenie przepisów o pracy dzieci grozi grzywna do 11 000 dolarów za każde naruszenie.
   
   Etyczne firmy, którym zatrudnianie dzieci nawet nie przyszłoby do głowy, mogą sądzić, że te konsekwencje ich nie dotyczą. W pracy zdalnej etyczna firma może jednak nieświadomie zostać uwikłana w pracę dzieci.
   
   Dzieje się to za pośrednictwem podmiotów zewnętrznych, które podają się na portalach z ogłoszeniami za agencje, albo osób z fałszywymi profilami online. Firma, która je zatrudni, może nieświadomie zatrudnić nieletniego lub współpracować z agencją zatrudniającą dzieci.
   
   
2. Molestowanie seksualne w środowiskach wirtualnych
   Molestowanie seksualne bywa częstsze w środowiskach wirtualnych z powodu braku kontaktu twarzą w twarz, co ośmiela sprawcę przekonanego, że „ujdzie mu to na sucho”.
   
   W środowiskach wirtualnych przybiera wiele form: niechcianych propozycji, komentarzy lub gestów o charakterze seksualnym, wysyłania materiałów lub obrazów o jednoznacznie seksualnym charakterze oraz używania takiego języka w komunikacji online.
   
   To niedopuszczalne zachowanie ma poważne konsekwencje dla ofiar: cierpienie emocjonalne, wrogie środowisko pracy oraz negatywny wpływ na wyniki i produktywność.
   
   
3. Nieuczciwa konkurencja i kradzież własności intelektualnej
   Nieuczciwa konkurencja to gałąź prawa własności intelektualnej. Obejmuje wszelkie nielegalne lub nieetyczne praktyki prowadzące do uzyskania nieuczciwej przewagi na rynku. Przykłady to fałszywa reklama, wprowadzanie w błąd, oszustwo, kradzież tajemnic handlowych czy nękanie.
   
   Kradzież własności intelektualnej (IP) to forma nieuczciwej konkurencji, która mocno dotyka branżę IT. Kradzież oprogramowania, nielegalne pobieranie i piractwo to zjawiska powszechne, trudne do wykrycia i kontroli.
   
   

Kradzież tajemnic handlowych to kolejny duży problem w IT. Firma lub osoba może wykraść tajemnice konkurenta, włamując się do jego systemów, kradnąc kod źródłowy albo sięgając po socjotechnikę, żeby dostać się do poufnych informacji. 

Można też poddać program inżynierii wstecznej, odtworzyć kod źródłowy i wypuścić produkt niemal identyczny z produktem konkurenta. Zrobienie tego bez wymaganych licencji lub zgód narusza prawo autorskie.

1. Nieetyczne praktyki związane ze środowiskiem
   Z produkcją, eksploatacją i utylizacją infrastruktury obliczeniowej napędzającej branżę IT wiąże się wiele problemów środowiskowych.
   
   Po pierwsze, produkcja infrastruktury - serwerów, laptopów i innych urządzeń - wymaga wydobycia surowców, w tym metali ziem rzadkich, często pozyskiwanych w sposób szkodliwy dla środowiska.
   
   Po drugie, eksploatacja obliczeń na dużą skalę zostawia ogromny ślad węglowy. Raport z 2016 roku podaje, że centra danych zużywają około 3% światowej energii elektrycznej i odpowiadają za mniej więcej 2% całkowitej emisji gazów cieplarnianych.
   
   Dla porównania: emisje gazów cieplarnianych branży IT są na poziomie śladu węglowego lotnictwa. Są też wyższe niż zużycie energii elektrycznej w Wielkiej Brytanii. 

Wreszcie utylizacja infrastruktury obliczeniowej zwiększa ilość odpadów na wysypiskach. Rocznie trafia tam około 50 milionów ton elektrośmieci. Toksyczne metale ciężkie z komputerów przenikają do gleby i zanieczyszczają wody gruntowe w okolicy.

1. Łapówkarstwo i korupcja w sferze cyfrowej
   Sfera cyfrowa stworzyła nowe okazje do łapówkarstwa i korupcji. Zdalni pracownicy IT bywają na przykład proszeni o manipulowanie recenzjami lub rankingami w sieci, żeby firma zyskała przewagę nad konkurencją.
   
   Inną formą korupcji jest dostarczanie technologii lub umiejętności, które pozwalają innym popełniać oszustwa, prać pieniądze albo dawać łapówki. Zdalny pracownik IT może na przykład stworzyć oprogramowanie ułatwiające nielegalne działania, a firma może przekupić urzędników, by przeforsowali korzystne dla niej przepisy.

Studium przypadku: nieetyczne praktyki biznesowe w wielkich firmach

Niestety nieetyczne praktyki biznesowe są powszechne we wszystkich branżach, a IT nie jest wyjątkiem. Żeby utrzymać standardy etyczne, przewidujące firmy i specjaliści IT powinni uczyć się z doświadczeń innych branż i konkretnych przypadków.

Kontrowersyjna historia Coca-Coli to jeden z takich przykładów, z których branża IT może wyciągnąć wnioski. Mimo że to jedna z najbardziej rozpoznawalnych marek świata, firma była zamieszana w liczne nieetyczne praktyki i mierzyła się z wieloma pozwami. 

Do największych kryzysów etycznych związanych z Coca-Colą należą naruszenia praw pracowniczych i praw człowieka, szkody zdrowotne i środowiskowe oraz nieetyczne praktyki marketingowe służące zdobyciu nieuczciwej przewagi.

1. Naruszenia praw pracowniczych i praw człowieka
   Coca-Cola mierzyła się z zarzutami naruszania praw pracowniczych w kilku krajach - m.in. stosowania przemocy i doprowadzenia do śmierci liderów związkowych w Kolumbii oraz bezprawnego zwolnienia 105 pracowników w Turcji za działalność związkową.
   
   W 1999 roku ponad 2000 obecnych i byłych pracowników afroamerykańskich pozwało Coca-Colę za dyskryminację rasową. Powodowie twierdzili, że firma umieszczała ich na dole siatki płac, przez co zarabiali rocznie o 26 000 dolarów mniej niż biali koledzy.
   
   
2. Kontrowersje wokół szkód zdrowotnych i środowiskowych
   W 1999 roku około 30 belgijskich dzieci zachorowało po spożyciu produktów Coca-Coli. Po wycofaniu partii ustalono, że przyczyną była niewłaściwie przetworzona partia dwutlenku węgla. Coca-Cola zwlekała z reakcją i z komunikacją do mediów.
   
   Następnie w 2003 roku w produktach Coca-Coli w Indiach wykryto skrajnie wysokie stężenia pestycydów. Przyczyną było korzystanie ze skażonych wód gruntowych. Badania osadów z indyjskich zakładów firmy dały wyniki toksyczne, co wskazywało na zanieczyszczanie wód gruntowych przez niewłaściwą gospodarkę ściekami.
   
   
3. Nieetyczne praktyki marketingowe i oszustwa
   Coca-Cola walczy też z przekonaniem konsumentów, że jej napoje przyczyniają się do otyłości. Dlatego stosowała kilka nieetycznych praktyk marketingowych, by odwrócić ten wizerunek.
   
   Przykładem jest australijska kampania „Motherhood and Myth-Busting”. Firma przyznała w niej, że nie ujawniła poziomu kofeiny w Diet Coke, żeby przedstawić napój jako zdrowy dla dzieci.
   
   Innym przykładem jest wprowadzający w błąd marketing produktu VitaminWater, reklamowanego jako zdrowy mimo wysokiej zawartości cukru i braku wartości odżywczych uprawniających do oświadczeń zdrowotnych.
   
   Na początku lat 2000. Coca-Colę oskarżono również o oszustwo polegające na channel stuffingu. Polega ono na wysyłaniu hurtownikom niezamówionego towaru pod koniec kwartału i późniejszym zwracaniu pieniędzy za zwroty. Dzięki temu dodatkową wysyłkę można zaksięgować jako przychód na koniec kwartału, co zawyża wyniki w sprawozdaniach finansowych i wprowadza inwestorów w błąd.

Te nieetyczne praktyki wielokrotnie odbiły się na wyniku finansowym Coca-Coli. Powolna reakcja na problemy produkcyjne w Belgii przerodziła się w koszmar wizerunkowy, który mocno zaszkodził reputacji, a skażenie wód gruntowych w Indiach doprowadziło do spadku sprzedaży o 15%.

Na wyniku firmy odbiły się też miliony dolarów ugód związanych z różnymi sporami prawnymi i kontrowersjami. Fałszywa reklama VitaminWater kosztowała ją ugodę na 2,7 miliona dolarów, a dyskryminacja pracowników afroamerykańskich - 193 miliony dolarów ugód.

Ucząc się na dawnych błędach firm takich jak Coca-Cola, branża IT może z wyprzedzeniem zapobiegać nieetycznym praktykom biznesowym i reagować na nie, zwłaszcza w pracy zdalnej.

Jak przeciwdziałać nieetycznym praktykom w zdalnej pracy w IT

Nieetyczne praktyki biznesowe potrafią zaszkodzić reputacji i sprzedaży każdej organizacji. Oto kilka strategii, które firmy IT mogą wdrożyć, żeby ograniczyć nieetyczne praktyki w pracy zdalnej.

1. Tworzenie jasnych wytycznych i polityk etycznego postępowania 
   • Zapewnij łatwy dostęp do wytycznych i dokumentacji polityk opisujących kulturę organizacji i granice etyczne.
   • Określ kulturę i oczekiwane zachowania pracowników oraz współpracowników, a także zachowania, które nie będą tolerowane.
   • Napisz jasno i prosto, jak pracownicy i współpracownicy mają się ze sobą komunikować i jakie tematy są tabu.
     
     
2. Zachęcanie do otwartej komunikacji i zgłaszania nieetycznych zachowań 
   • Dawaj przykład, otwarcie mówiąc o rodzajach nadużyć, nękania i nieetycznych zachowań, które nie będą tolerowane.
   • Udostępnij proste kanały zgłaszania nieetycznych zachowań bez obawy o konsekwencje. 
   • Chroń sygnalistów politykami takimi jak anonimowe zgłoszenia i umowy o poufności.
3. Wdrażanie solidnych systemów monitorowania i egzekwowania zgodności 

• • Wdróż skuteczny system sygnalizowania nieprawidłowości i regularne audyty, żeby wykrywać nieetyczne praktyki i reagować na nie.
  • Stosuj dobre praktyki odpowiedzialnego zarządzania łańcuchem dostaw, takie jak przejrzystość i rozliczalność.
  • Stosuj dobre praktyki green computingu, czyli zielonego IT, żeby projektować, tworzyć, używać i utylizować zasoby obliczeniowe w sposób przyjazny środowisku.

1. Budowanie kultury etycznej odpowiedzialności i rozliczalności

• • Buduj kulturę zaufania przez integrację online i spotkania, które w pracy zdalnej wzmacniają relacje międzyludzkie.
  • Dostrzegaj i nagradzaj etyczne zachowania - premiami oraz niepieniężnymi wyróżnieniami, takimi jak nagrody i listy z podziękowaniami.
  • Jasno komunikuj wartości firmy i pokazuj, jak etyka wpisuje się w jej misję.

Rola kadry zarządzającej w walce z nieetycznymi praktykami biznesowymi 

Kadra zarządzająca ma kluczową rolę: dając przykład, wyznacza wysoki standard etyczny. To, jak sama przestrzega etyki w pracy, nadaje ton reszcie firmy. Jeśli liderzy postępują nieetycznie, polityki firmowe stają się pustymi deklaracjami.

Ważne też, by menedżerowie i liderzy zespołów IT tworzyli wspierające i włączające środowisko pracy. Obejmuje to budowanie różnorodnego zespołu, otwartość na krytykę i branie odpowiedzialności.

Kadra zarządzająca w IT może też inwestować w narzędzia i technologie wspierające etyczne praktyki: oprogramowanie do zarządzania zgodnością, kalkulatory śladu węglowego oraz narzędzia antykorupcyjne.

Praca zdalna w branży IT przyniosła własne dylematy etyczne. Zrozumienie ich i zmierzenie się z nimi jest konieczne, bo wpływają na reputację całej branży.

Żeby praca zdalna była etyczna, firmy IT potrzebują silnego zarządzania, jasnych polityk i wspólnego przywiązania do uczciwości i zaufania. Zarządy i zespoły kierownicze muszą połączyć siły, by zbudować kulturę etycznej odpowiedzialności i rozliczalności.

Kadra zarządzająca powinna też stawiać dobre praktyki etycznego biznesu ponad krótkoterminowy zysk, bo nieetyczne praktyki - jak pokazuje praktyka - uderzają w wynik finansowy, rujnują wizerunek firmy i prowadzą do kosztownych pozwów.

Wdrażając etyczne praktyki biznesowe i ucząc się na dawnych błędach nieetycznych firm, branża IT może rozwijać się w sposób zrównoważony i pozytywnie wpływać na społeczeństwo oraz środowisko.