Przewodnik po budowie cyfrowego marketplace'u

Pierwszym skojarzeniem z marketplace'em online jest zwykle duży serwis e-commerce B2C z licznymi sprzedawcami oferującymi niezliczone towary ogromnej bazie klientów. Model podobny do targowiska offline, gdzie sprzedawcy oferujący wszystko, od artykułów spożywczych po elektronikę użytkową, spotykają swoich klientów.

Ale w biznesie cyfrowym zwykle nie jest to takie proste.

Czym jest model marketplace?

Najczęstsze podejście do e-commerce to prowadzenie tradycyjnego sklepu. Wysyła on towary z magazynu, utrzymuje je na stanie i — zależnie od modelu biznesowego — kupuje je od hurtownika albo produkuje samodzielnie.

E-commerce przynosi jednak wiele alternatywnych modeli biznesowych, które podważają tradycyjne sposoby prowadzenia handlu detalicznego. Czasem wyzwaniem jest jedynie przeniesienie sprawdzonego i skutecznego modelu do internetu. Dokładnie tak jest z marketplace'em. Żeby rozjaśnić temat, postanowiliśmy przygotować kompleksowy przewodnik po marketplace'ach.

Platforma marketplace z wieloma sprzedawcami zakłada, że właściciel nie ma własnych towarów albo przynajmniej nie są one najważniejsze. Serwis jest po prostu… no cóż… targowiskiem, na którym handlowcy mogą sprzedawać własne towary, korzystając z dostępu do dobrej lokalizacji. Albo, w tym przypadku, do serwisu z dużym i dobrze sprofilowanym ruchem.

Cyfrowe marketplace'y przybierają wiele form i mają różne oferty. Do najbardziej znanych należą:

Poza marketplace'ami szerokimi i wąskimi istnieją też lokalne i globalne. Powyższe przykłady to serwisy dostępne z całego świata, ale wiele działa wyłącznie regionalnie lub lokalnie.

Przewaga modelu marketplace nad typowym e-commerce

Marketplace'y mają wiele zalet nieobecnych w tradycyjnym biznesie e-commerce , nawet jeśli wiążą się z kilkoma wyzwaniami, jakich nie spotkasz nigdzie indziej.

Jakie to zalety?

1. Dużo prostsza logistyka

   W tradycyjnym sklepie internetowym firma odpowiada za wszystkie łańcuchy logistyczne — musi je kontrolować, utrzymywać i optymalizować. Typowy sprzedawca internetowy zapewnia obsługę od początku do końca, od zamówienia towaru po dostarczenie go prosto pod drzwi klienta. Liczba nieoczekiwanych zdarzeń po drodze bywa przytłaczająca, a za każde z nich sklep musi wziąć odpowiedzialność. Jeśli więc kurier uszkodzi paczkę albo jej nie dostarczy, odpowiedzialność spada na sklep.
   
   Marketplace natomiast dostarcza platformę ze sprawdzonymi mechanizmami, które pozwalają pojedynczym sprzedawcom sprzedawać ich własne towary. Reszta procesu - produkcja, magazynowanie i realizacja zamówień - jest całkowicie poza kompetencjami marketplace'u. Co więcej, wiele marketplace'ów stosuje system depozytowy, który zwiększa bezpieczeństwo transakcji. Jeśli więc coś w transakcji pójdzie nie tak, użytkownik ma większą pewność odzyskania pieniędzy niż przy zakupach w tradycyjnym sklepie.
   
   

2. Wiele sposobów zarabiania

   W tradycyjnym sklepie kluczem jest pozyskanie użytkowników i doprowadzenie ich do zakupu. Właściciel sklepu płaci za wszystko - od pozyskania użytkownika po koszt obsługi klienta.
   
   Marketplace może korzystać z wielu źródeł przychodu. Przede wszystkim są prowizje, które mogą się różnić i dawać sprzedawcy dostęp do dodatkowych funkcji platformy. Ale nie tylko. Właściciel platformy może pozwolić sprzedawcy zapłacić za lepszą ekspozycję w serwisie, tworząc w praktyce wewnętrzny system reklamowy. W tym modelu platforma zarabia dwa razy - raz na reklamie i raz na prowizji.
   
   

3. Marketplace korzysta na skali,

   więc negocjowanie umów z firmami logistycznymi bywa dużo łatwiejsze. Poza tym, gdy operator marketplace'u wspiera kupujących i sprzedających opcjami logistycznymi, jest to postrzegane jako doskonała obsługa, a nie obowiązek.
   
   

4. Wreszcie marketplace korzysta z efektu kuli śnieżnej,

   bo rosnący ruch przyciąga kolejnych sprzedawców i dostawców, jednocześnie utrzymując koszty logistyki w ryzach.

Model biznesowy marketplace'u a model agregatora

Agregator może wydawać się podobny do cyfrowego marketplace'u, ale ma wiele różnic, które czynią go trudniejszym rodzajem biznesu.

Sednem modelu biznesowego agregatora jest dostarczenie użytkownikowi dodatkowej usługi, która czyni go niezbędnym - najpopularniejszym typem jest porównywarka cen. Pierwszym wyzwaniem jest więc zapewnienie usługi pasującej do niszy. Ale to dopiero wierzchołek góry lodowej

• Zasady muszą być przejrzyste - agregator musi wyświetlać oferty w jakiejś kolejności - i ta kolejność musi być dla użytkownika zrozumiała.

• Agregator musi zarabiać - najczęstszym sposobem zarabiania jako agregator jest porównywanie cen. Właściciel musi utrzymać kruchą równowagę między uczciwym porównaniem a sprzedażą lepszej ekspozycji oferty. Jeśli klienci uznają, że agregator za bardzo skupia się na sprzedaży reklam właścicielom sklepów (a za mało na porównywaniu cen), porzucą go.

• Biznes agregatorów jest atrakcyjny dla Google'a - a każdy biznes atrakcyjny dla Google'a czeka w najbliższej przyszłości zamieszanie i przetasowania.

Dobrym przykładem są ClassPass and FitMob, dwa marketplace'y konkurujące na rynku fitness i siłowni. Obie firmy rozwijały się miasto po mieście, a gdy w końcu się zderzyły, okazało się, że niezwykle trudno zdobyć uwagę w mieście, w którym dostępna jest konkurencyjna usługa.

Biznes marketplace'owy jest więc trudniejszy do rozwinięcia, ale też o wiele trudniej go obalić. Pomyśl o eBayu - wciąż jest silnym graczem na rynku, przetrwał liczne kryzysy (choćby ten z 2008 roku) i słynną dot.com bańkę, która dosłownie zmiotła większość obiecujących firm internetowych (działo się to przed erą startupów).

Zobacz także:

1. History repeating? How digital marketplaces conquered retail
2. The Rise of the Digital Marketplace Economy
3. The Rise of the Global Market Places [REPORT]

Wstęp skupiał się na rynku detalicznych marketplace'ów B2C, ale w rzeczywistości model marketplace zyskuje na popularności wraz z ekonomią współdzielenia. Uber czy Airbnb to kolejne mutacje modelu marketplace, dopasowane do nowych potrzeb i nowych klientów.

Według Światowego Forum Ekonomicznego oparta na marketplace'ach ekonomia współdzielenia przynosi światu wiele korzyści, dając nowe możliwości zarobku mniejszościom i osobom wcześniej pomijanym. Co zaskakujące, jednym z największych entuzjastów ekonomii współdzielenia (a zarazem marketplace'ów) jest rząd Chin, który chce, by odpowiadała ona za 10% krajowego PKB w 2020 roku. To pięć razy więcej, niż Chiny wydają na wojsko.

To niewątpliwie wielka sprawa. Wymaga jednak wielu rodzajów marketplace'ów, które obsłużą różne modele biznesowe i sposoby działania. Potrzeba też sporej elastyczności, by dopasować marketplace B2B lub B2C do potrzeb konkretnej branży. W praktyce istnieje wiele modeli działania marketplace'ów.

Marketplace'y horyzontalne

Marketplace'y horyzontalne oferują szeroki wachlarz usług lub towarów w określonym modelu. Dobrym przykładem ze świata offline są duzi detaliści, tacy jak Tesco czy Walmart. Aliexpress, Allegro czy eBay to typowe marketplace'y horyzontalne.

• Marketplace B2B - to miejsce, w którym firmy znajdują potrzebne im dostawy i usługi. W przeciwieństwie do marketplace'ów B2C ten oferuje sprzedaż hurtową i w dużych ilościach. To tutaj kawa jest tańsza - o ile nie kupujesz mniej niż 10 kilogramów.
  
  Przykład: Alibaba - spółka matka Aliexpressu i chiński gigant internetowy jest w istocie horyzontalnym marketplace'em B2B.

• B2C - to miejsce, w którym osoby prywatne mogą kupić praktycznie wszystko. To zdecydowanie najpopularniejszy rodzaj marketplace'u, wykorzystujący same podstawy e-commerce - duży ruch i imponującą bazę klientów.
  
  Przykład: Aliexpress - internetowy marketplace z praktycznie wszystkim, co można sobie wyobrazić (i dużo więcej).

• Marketplace C2C - miejsce, w którym osoby prywatne sprzedają innym osobom prywatnym swoje używane (a czasem nowe) rzeczy.
  
  Przykład: OLX - międzynarodowa tablica ogłoszeń należąca do południowoafrykańskiego potentata medialnego Naspers

• Marketplace B2B2C - dość rzadki, ale ciekawy sposób prowadzenia biznesu, w którym firma B2B buduje marketplace promujący jej partnerów B2C, wspierając ich biznes i tym samym rozwijając własny. Zwykle firma B2B jest największym graczem, a partnerzy są zbyt mali i rozproszeni, by wspólnie uruchomić takie przedsięwzięcie.
  
  Przykład: Inter Cars, hurtownik części samochodowych i sprzętu mechanicznego, uruchomił portal „znajdź warsztat”, w którym użytkownik ma dostęp do wszystkich partnerskich warsztatów wraz z ocenami i opisem.

Marketplace'y wertykalne

W przeciwieństwie do horyzontalnych marketplace'y wertykalne skupiają się na jednej grupie docelowej, gałęzi lub branży, żeby lepiej odpowiadać na jej potrzeby i dostarczać dopasowane usługi wyższej jakości. Jeśli chodzi o marketplace'y horyzontalne, nowe modele biznesowe rozkwitają w niszy ekonomii współdzielenia.

W marketplace'ach horyzontalnych zwykle chodzi o towary, którymi się handluje. Wertykalne skupiają się natomiast najczęściej na jednym aspekcie, usłudze lub niszy. Model marketplace'u wertykalnego jest coraz powszechniejszy przy uruchamianiu nowych startupów i przedsięwzięć. Przykładów jest wiele:

Usługi transportowe

Firmy zawsze potrzebują transportu - dokumentów, ładunków albo osób. Marketplace'y gromadzą usługodawców i szukają najlepszej oferty - co nie zawsze oznacza najniższą cenę.

Przykład: Uber. To w istocie marketplace kierowców taksówek.

Marketplace usług profesjonalnych i kompetencji

Firmom zawsze brakuje jakichś kompetencji - specjalisty od marketingu, grafika czy autora tekstów. Marketplace kompetencji przypomina tablicę ogłoszeń skupiającą freelancerów lub firmy, z jedną istotną różnicą. To marketplace odpowiada za przekazywanie pieniędzy i wszystkie kwestie podatkowe. Zatrudnienie zagranicznego freelancera przez marketplace jest więc dużo łatwiejsze niż bezpośrednio.

Przykład: Mediatask to marketplace dla architektów i rzemieślników pracujących dla branży nieruchomości. Podobną koncepcję reprezentuje Fasadio.

Najem krótkoterminowy

Booking.com gromadzi mnóstwo tradycyjnych hoteli i pokoi do wynajęcia. Ale to nie wszystko, co rynek ma do zaoferowania. Zdobywając ruch, marketplace'y zachęcają nowych graczy do wejścia na rynek i oferowania nowych usług. Marketplace z domami na wynajem jest więc powszechniejszy, niż mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać.

Przykład: Airbnb - umożliwiając tysiącom właścicieli nieruchomości wynajem krótkoterminowy, marketplace dosłownie zrewolucjonizował cały rynek hotelowy. Wpływ firmy jest tak duży, że Los Angeles, Nowy Jork i Amsterdam między innymi zdecydowały się zakazać tej usługi.

Marketplace modowy

Moda to biznes jak żaden inny, zwłaszcza ze względu na jego wewnętrzny paradoks. Wszyscy chcą podążać za modą, a jednocześnie pragną wyglądać wyjątkowo. Znalezienie naprawdę oryginalnych, a przy tym modnych ubrań jest więc wyzwaniem, a marketplace'y są sposobem na wypatrzenie utalentowanego projektanta, u którego można kupować.

Przykład: Carnet de Mode to międzynarodowy marketplace modowy z siedzibą w Paryżu. Mając główną siedzibę w światowej stolicy mody, marketplace dostarcza klientom oferty wielu projektantów, którzy twierdzą, że wyczuwają trendy tego miasta. Z drugiej strony Accompany skupia się na ubraniach z certyfikatem fair trade i pozwala kupującemu wspierać organizacje charytatywne przy każdym zakupie, budując naprawdę wyjątkowe wrażenie i silny przekaz marki.

Marketplace samochodowy

Najbardziej oczywisty sposób wykorzystania modelu marketplace w branży motoryzacyjnej to stworzenie miejsca, w którym chcący kupić używane auto spotykają sprzedających. Ale dostarczenie oczywistego rozwiązania nie jest celem, gdy buduje się kolejnego jednorożca. Dlatego rozkwitają liczne wertykalne i wyspecjalizowane marketplace'y samochodowe.

Przykład: kupno klasycznego samochodu to nie tylko wyszukane i drogie hobby - okazuje się też świetną inwestycją alternatywną, bo stare auta zwykle tylko zyskują na wartości. Classic Trader to miejsce, w którym znajdziesz wyłącznie naprawdę wyjątkowe oldtimery, w tym modele przedwojenne. Jeśli więc kiedykolwiek marzyłeś, żeby jeździć jak Arthur Conan Doyle czy J. R. R. Tolkien, to tutaj kupisz swoje auto.

Marketplace w ochronie zdrowia

W ochronie zdrowia marketplace'y dostarczają zarówno usługi, jak i zaopatrzenie. Najbardziej znanym i popularnym jest marketplace ubezpieczeń zdrowotnych prowadzony przez rząd Stanów Zjednoczonych. Serwis pozwala użytkownikom porównywać i wybierać ubezpieczenie zdrowotne - w przeciwieństwie do większości krajów europejskich USA nie zapewniają powszechnej, finansowanej przez państwo opieki zdrowotnej.

Marketplace turystyczny

Myśląc o marketplace'ie turystycznym, zwykle kojarzymy go z wyszukiwarką najtańszych ofert. Ale to już przeszłość. Wraz z rozwojem wertykalnych i wąskich marketplace'ów biznes turystyczny może korzystać z wielu nowych modeli.

Przykład: Travelduck to wielosprzedawcowy marketplace podróży przygodowych, w którym użytkownik szuka niestandardowych i kompletnie nienudnych wypraw. Nurkowanie z rekinami? Nie ma problemu. Wyścig motocyklami przez Saharę? Proszę bardzo!

Marketplace rolniczy B2B

Rolnictwo to biznes jak każdy inny, więc firmy tworzą marketplace'y odpowiadające na potrzeby tej grupy docelowej. Przykładów jest wiele — sprzedaje się tam wszystko, czego można potrzebować w tej branży: od nasion i nawozów przez maszyny po naturalne środki wspierające produkcję żywności ekologicznej.

Przykład: AgriMarketplace to miejsce, w którym producenci żywności ekologicznej i fair trade sprzedają swoje plony fabrykom. Skracając łańcuch dostaw, producenci uzyskują wyższe marże, a fabryki jednocześnie kupują taniej.

Marketplace rekrutacyjny

W środku wojny o talenty i rosnącej zależności współczesnej gospodarki od osób z unikalną wiedzą wykorzystanie najnowszych technologii w rekrutacji jest koniecznością. Może przyjmować wiele form - od horyzontalnych, wielobranżowych potentatów ogłoszeń o pracę, takich jak Indeed, po węższe serwisy poświęcone konkretnej branży albo oparte na ciekawym pomyśle.

Przykład: Zatrudnienie kandydata, który aktywnie szuka pracy, nie jest wielkim wyzwaniem. Wyzwaniem jest wyłowienie kogoś, kto jest zadowolony ze swojej pracy, a przy tym ma unikalne kompetencje. Scout to marketplace, który łączy firmy o konkretnej, wąskiej potrzebie z headhunterem, który ma największą szansę znaleźć pasującego kandydata - cały proces nadzorują narzędzia oparte na uczeniu maszynowym.

Meble i rękodzieło

W przeciwieństwie do branży modowej wyposażenie wnętrz nie jest aż tak zależne od trendów. Trudniej przeprojektować całe wnętrze, żeby było modne - a już na pewno trudniej niż kupić nowe ubrania. Z drugiej strony dodatki pozwalają szybko odświeżyć wnętrze, zmieniając nastrój albo dominujący kolor. Nic więc dziwnego, że ręcznie robione wyposażenie domu zyskuje na popularności.

Przykład: Etsy to jarmark rękodzieła i pierwszy wybór każdego rzemieślnika, który chce sprzedawać swoje wyroby w internecie.

Marketplace innowacyjnych pomysłów

Wraz z rewolucją crowdfundingu coraz częściej zbiera się środki nie przez szukanie inwestora instytucjonalnego czy anioła biznesu, ale przez przedstawienie pomysłu internautom i zdobycie ich wsparcia. Wiele produktów i gier zdobyło w ten sposób rozgłos.

Przykład: Kickstarter to w istocie marketplace innowacyjnych pomysłów.

Dosłownie wszystko

Natura marketplace'ów wertykalnych sprawia, że niezliczone branże, gałęzie i społeczności mają własne marketplace'y, które odpowiadają na ich potrzeby i wspierają niszowych dostawców w sprzedaży towarów. Żywność wegańska? Marketplace z samochodami? Nie ma problemu. Odzież neutralna klimatycznie? Nie ma problemu. Towary fair trade? Proszę bardzo.

Przykład: jest ich niezliczenie wiele!

Alternatywne modele marketplace'u

Marketplace'y zarządzane - marketplace zarządzany wykracza daleko poza tradycyjny model łączenia sprzedawcy z klientem. Dostarcza dodatkową usługę, która czyni transakcję atrakcyjniejszą dla obu stron. Dodając usługi zarządzane, firma może wykreować nowy popyt, docierając do klientów spoza dotychczasowej grupy docelowej albo podnosząc poziom zaufania do transakcji.

Przykład: Beepi to marketplace peer-to-peer do kupna i sprzedaży samochodów, który daje sprzedającemu gwarancję, że sam odkupi auto, jeśli nikt inny nie kupi go w ciągu 30 dni.

Marketplace'y oparte na społeczności - to sytuacja, w której marketplace jest czymś więcej niż miejscem wymiany przedmiotów - daje uczestnikom poczucie wspólnoty. Dzięki temu oferuje użytkownikom coś więcej niż typowy sklep - przypomina raczej internetowy klub, w którym poznaje się sympatycznych, ciekawych ludzi.

Przykład: Etsy to marketplace zbudowany wokół artystów, który mocno wspiera tworzenie kręgów i klubów. Do pewnego stopnia DeviantArt też można uznać za marketplace oparty na społeczności, bo najpierw powstała społeczność fotografów i artystów, a możliwość kupowania wysokiej jakości zdjęć i wydruków pojawiła się później.

Marketplace oparty na SaaS - sednem biznesu marketplace'owego jest budowanie dużego ruchu, który można później monetyzować w formie prowizji lub innych opłat. Wraz z eksplozją chmury i Software as a Service niektóre firmy zbierają ruch, oferując darmowe oprogramowanie SaaS i wspierając klientów marketplace'em z rozwiązaniami partnerów. Do pewnego stopnia model ten przypomina oprogramowanie open source, takie jak Magento czy Wordpress, gdzie firma oferuje wdrożenie i płatne wtyczki wzbogacające funkcje oprogramowania. Oficjalny marketplace wtyczek Magento faktycznie istnieje i działa dobrze.

Przykład: Zenefits udostępnia darmowe narzędzia HR i zarabia, gdy użytkownicy kupują dodatkowe usługi u któregoś z partnerów ubezpieczeniowych.

Zobacz także:

1. The Marketplace Ecosystem: How to Serve Two Types of Customers – Buyers and Sellers
2. 10 Foolproof Strategies for Choosing an E-commerce Niche

Jak napisaliśmy wyżej, marketplace to dobry sposób na zbudowanie własnego biznesu online odbiegającego od dominującego modelu. Nie należy jednak zakładać, że to uniwersalna recepta na sukces w internecie. Jak zawsze uruchomienie własnego marketplace'u powinna poprzedzić staranna analiza i solidne przemyślenie tematu, bo nie jest to ani łatwe, ani tanie.

Zwaliduj pomysł

Pomysł to zwykle moment narodzin biznesu. W przypadku marketplace'u najlepiej znaleźć niezaspokojoną potrzebę i zapewnić łatwy sposób jej zaspokojenia. Planując marketplace, warto więc przejść przynajmniej kilka kroków:

Poszukaj!

To Etsy. Czasem pomysł wydaje się unikalny tylko dlatego, że zabrakło researchu. Jeśli dokładnie taki sam marketplace już istnieje, szanse na sukces drastycznie spadają (patrz: efekt sieciowy)

Poproś o opinie

Kusi, żeby trzymać cenny pomysł przy sobie na sposób Golluma, ale to nie jest klucz do zwycięstwa (Gollum znów służy tu za przykład). Przed uruchomieniem własnego marketplace'u warto zapytać o zdanie mentorów, znajomych z branży albo rodzinę. To samo dotyczy potencjalnych klientów - co oni sądzą o pomyśle?

Zbadaj bazę klientów

Czy klientów naprawdę jest tylu, czy to tylko zniekształcony obraz? Czy szacowany koszt jest dla nich akceptowalny? Skąd dowiedzą się o usłudze i marketplace'ie?

Jeśli odpowiedzi pokazują, że pomysł jest dobry, świeży i daje ciekawe możliwości, należy przeprowadzić dalszą analizę biznesową. W zbieraniu danych biznesowych marketplace niczym się nie różni - im więcej, tym lepiej.

Analiza SWOT

SWOT to uznana i sprawdzona technika analizy biznesowej. Skrót oznacza:

Zbadaj konkurencję i rynek

Kolejnym krokiem walidacji pomysłu jest przyjrzenie się konkurencji i rynkowi. Choć odniesienie sukcesu na zatłoczonym rynku dzięki lepszemu doświadczeniu i doskonałej obsłudze klienta nie jest niemożliwe, z marketplace'ami konkuruje się dużo trudniej (znowu efekt sieciowy).

Jeśli więc rynek jest wystarczająco duży, by wyżywić kilka marketplace'ów, a konkurencji nie da się wyprzedzić tylko teoretycznie, zostaje ostatni (ale nie mniej ważny!) aspekt do przemyślenia:

Zobacz także:

1. What do you need to know before starting your marketplace business?

2. 8 ways to get funding for your Online Marketplace Business

3. Four Questions Every Marketplace Startup Should Be Able to Answer

4. The Marketplace Funding Napkin 2018

Uruchamiając własny marketplace, nie musisz zaczynać od zera. Marketplace to coraz popularniejszy model biznesowy, więc nie dziwi rosnąca liczba gotowych rozwiązań — poniżej opisujemy wybrane, ciekawe i skuteczne:

Wszystkie powyższe rozwiązania w lepszy lub gorszy sposób obsłużą większość przypadków biznesowych. Firmy je dostarczające skupiają się na zdobyciu jak największej bazy klientów, więc produkty są uniwersalne, ale nie wspierają niszowych ani specyficznych potrzeb.

Dlatego najpopularniejsze marketplace'y na świecie, znane jako jednorożce, korzystają z oprogramowania szytego na miarę, które obsługuje unikalne potrzeby właściciela.

Każda firma jest inna. Jednorożce nie są wyjątkiem. A wraz ze skalą przychodzi potrzeba dostosowania. Jeśli pomysł jest unikalny, najlepiej przetestować go przy pomocy Minimum Viable Product.

Czym jest MVP marketplace'u?

Jeśli pomysł jest zbyt duży albo zbyt odważny, by zmieścić się w standardowym oprogramowaniu, zdecydowanie warto dostarczyć Minimum Viable Product (a właściwie platformę). Sednem budowy MVP jest pokazanie i przetestowanie pomysłu - ale tylko w zamkniętym gronie wizjonerów potrafiących dostrzec coś więcej niż surową formę.

Przy dostarczaniu jakiegokolwiek produktu lub projektu IT nie chodzi wyłącznie o funkcje. Dobre MVP pokazuje część funkcjonalności, design, wizję i ogólne wrażenie, jakie ma dawać produkt końcowy.

Dostarczenie MVP to nie tylko sposób na pokazanie i przekazanie wizji produktu - sam produkt nie jest przecież skończony. Przekazanie wizji przez MVP zwykle obejmuje:

• Ofertę dla sprzedawcy - czyli podstawowy wycinek funkcji, jakie dostanie, i sposobów ich dostarczenia.

• Ofertę dla klienta - czyli obietnicę tego, co dostanie, korzystając z marketplace'u.

• Wizję twórcy - cały produkt niesie markę i jej obietnicę, dowód, że sama koncepcja zadziała, oraz coś więcej niż tylko sugestię przewagi konkurencyjnej.

Jak zaprojektować marketplace?

Pod względem projektowym marketplace nie różni się bardzo od tradycyjnego e-commerce. Kilka elementów jest wspólnych z typowym sklepem:

• Strona produktu

• Strona przeglądu oferty

• Koszyk i finalizacja zamówienia

• Profil użytkownika (klienta)

W przeciwieństwie do tradycyjnego sklepu marketplace ma jednak przynajmniej jeden dodatkowy panel - panel sprzedawcy, który pozwala mu wystawić ofertę bez pomocy właściciela. Właściciel marketplace'u musi więc zmapować zarówno ścieżkę sprzedawcy, jak i klienta końcowego.

W związku z tym marketplace musi wykorzystać kilka elementów dobrego projektu:

• Umożliw sprzedawcom dodawanie dobrej jakości zdjęć - albo wręcz ich do tego zmuszaj. Dobrym pomysłem bywa zablokowanie możliwości wystawienia oferty bez przynajmniej jednego zdjęcia (jeśli to zasadne)

• Zachęcaj do dobrych opisów - sprzedawcy mogą nie być tak przygotowani, jak chciałby właściciel marketplace'u. A dobry opis produktu to klucz do budowania zaufania. Właściciel może więc dostarczać materiały edukacyjne na blogu lub w newsletterze albo narzucić górny i dolny limit długości opisu

Dostarczenie świetnego UX sprowadza się do zrozumienia grupy docelowej. Da się to osiągnąć tylko wtedy, gdy prowadzi się marketplace w oparciu o dane. Właściciel musi więc:

• Prowadzić szeroko zakrojone i ciągłe testy A/B - zawsze jest coś do poprawy, a w UX testy A/B to jedno z najpotężniejszych narzędzi.

• Pytać o opinie. Cały czas - większość konsumentów i użytkowników po prostu opuszcza serwis, który uzna za nieprzydatny. Pytając o powód odejścia, firma zdobywa dane jakościowe wspierające proces optymalizacji.

W praktyce podobne marketplace'y mogą ze sobą konkurować tylko na trzy sposoby:

• Tworząc lepszy produkt - w przypadku marketplace'ów chodzi w zasadzie o dostarczany user experience. Wchodząc na rynek, firma może zrobić wygodniejszą aplikację, bardziej użyteczną stronę i łatwiejszy, mniej uciążliwy proces.

• Oferując niższe koszty - to dobra strategia na krótką metę, ale w dłuższej perspektywie dusi biznes. Ścinanie marży zostawia marketplace bez gotówki na rozwój i marketing, które budowałyby pozycję na rynku.

• Unikalny asortyment - to najlepsza możliwa strategia (poza dostarczeniem świetnego UX), ale najtrudniejsza do zrealizowania. Unikalny asortyment jest zwykle możliwy tylko wtedy, gdy marketplace jest pierwszy na rynku. Konkurencja rośnie jednak szybko, więc pozostanie monopolistą na dłuższą metę zwykle nie jest możliwe.

Biorąc to wszystko pod uwagę, dostarczenie wybitnego UX to jedyny sposób, by marketplace zbudował z czasem trwałą przewagę konkurencyjną bez utraty zysków i drastycznego cięcia kosztów. Do tego, przy efekcie sieciowym i społecznym dowodzie słuszności, świetny UX umacnia pozycję marketplace'u i sprawia, że konkurencji jeszcze trudniej go wyprzedzić.

Wreszcie im większy marketplace, tym większy ruch przyciąga i tym więcej cennych danych o ścieżce i zachowaniach klientów może zebrać. Stałe wyciąganie wniosków i ulepszanie platformy staje się więc z czasem łatwiejsze - dzięki szybszemu feedbackowi i większej skali działania.

Zobacz także:

1. Popular Types of Online Peer to Peer Marketplaces with Inspiring Examples
2. What is the best marketplace solutions? [QUORA THREAD]
3. How to build a Minimum Viable Platform?

Zbudowanie marketplace'u to dopiero pierwszy krok ku wielkości. Trudniejsze jest jego rozwijanie, zwłaszcza przy napiętym budżecie. Nie jest to jednak niemożliwe, jeśli trzymamy się kilku zasad. Większość z nich jest raczej intuicyjna i zdroworozsądkowa niż oparta na tajemnej wiedzy biznesowej.

Rozwijanie marketplace'u

W marketplace'ie chodzi o budowanie zasięgu i dostarczanie ruchu. Start jako marka bez nazwy będzie więc trudny. Ale nie jest konieczny.

Pierwszym krokiem do skutecznego rozwoju marketplace'u jest zaprojektowanie systemu, który zmotywuje obie strony - sprzedawcę i klienta - do korzystania z platformy dla własnej korzyści. W nowoczesnych marketplace'ach mechanizmy dostarczania wartości dodanej widać na pierwszy rzut oka. 

Poza dostarczeniem miejsca spotkania marketplace oferuje więc dodatkową usługę, która zaspokaja potrzebę zarówno dostawcy, jak i klienta. Bez tego nie da się przyciągnąć grupy docelowej - skorzysta ona z istniejących rozwiązań, takich jak Craigslist, Facebook, tablica ogłoszeń OLX czy cokolwiek innego wygodnego. Ale wybieraj uważnie, bo właśnie tak zdobywa się sprzedawców na marketplace.

Kolejnym krokiem w rozwoju marketplace'u jest dotarcie do potencjalnych użytkowników i przekazanie im informacji o zaletach nowo uruchomionej platformy. W tym celu kluczowe jest zmapowanie zarówno dostawców, jak i klientów oraz wskazanie miejsc, w których jest ich dużo.

Przykłady:

Mając zgromadzoną bazę, właściciel marketplace'u musi udowodnić, że platforma rozwiązuje realne potrzeby, i dotrzeć do klientów z przekazem. Potrzeby do zaspokojenia to:

• Zarabianie większych pieniędzy - dość oczywista.

• Oszczędzanie czasu - czas to też pieniądz. Znalezienie rzetelnego dostawcy albo godnego zaufania taksówkarza jest równie cenne jak gotówka.

• Automatyzacja procesów - niekończące się przerzucanie maili albo umawianie licznych spotkań i rozmów tylko po to, by zapewnić bieżące działanie, to prawdziwa zadra. Rozwiązanie automatyzujące procesy biznesowe warto rozważyć.

• Niezawodność - kolejna zaleta, za którą użytkownicy chcą płacić. Pewność, że usługa zostanie zrealizowana na czas, potrafi odmienić biznes.

Skalowanie marketplace'u

Skalowanie rosnącego marketplace'u to nie tylko dostarczanie „więcej tego samego”. W zależności od rodzaju marketplace'u (wertykalny czy horyzontalny, B2B czy B2C itd.) skalowanie biznesu może oznaczać zbudowanie nowej gałęzi albo zmianę podstawowych operacji, by lepiej odpowiadały potrzebom rynku.

Przykład:

Uber - poza usługami transportowymi Uber wykorzystał istniejące know-how i technologię, żeby zbudować usługę dostawy jedzenia - Uber Eats.

Marketplace'y zwykle zaczynają lokalnie, żeby zbudować uznaną pozycję w niszy, z której wyrosły. To środowisko ma jednak ograniczoną pojemność i potrafi krępować ambitny biznes. Kolejnym sposobem skalowania jest więc wejście na nowe rynki - lokalne lub międzynarodowe.

Przykład:

Polski marketplace Allegro wszedł na rynek czeski jako platforma Aukro .

Co robić, żeby przeskalować marketplace?

Zadbaj o bezpieczeństwo transakcji - oszustwa to ogromne zagrożenie dla wszystkich biznesów online, a marketplace'y nie są wyjątkiem. Kluczowe ryzyko wynika z natury usług dostarczanych przez marketplace - pomyśl o Airbnb czy Uberze - kierowca albo wynajmujący może nie tylko ukraść pieniądze, ale też okazać się niebezpieczny. Dla marketplace'u kluczowe jest więc budowanie zaufania między sprzedawcą a klientem i pełnienie roli policjanta pośrodku, bo obie strony mogą grać nieuczciwie. Jednym z najskuteczniejszych sposobów jest wprowadzenie systemu opinii i gwiazdek, który pozwala użytkownikowi ocenić miejsce lub sprzedawcę.

Wspieraj najlepszych sprzedawców - na każdej platformie są tacy, którzy swoją pracą przynoszą wiele korzyści. Zwykle zapewniają klientom zachwyt i jakość na niespotykanym wcześniej poziomie. To zwykle ci sprzedawcy, którzy potrafią utrzymać się z marketplace'u, a przez to są jednocześnie społecznym dowodem słuszności i historią sukcesu, którą można pokazać jako przykład. Żeby ich wspierać, marketplace może:

• Dać im konto „super premium” - które daje dodatkowe narzędzia promocyjne albo zapewnia specjalną ekspozycję w sekcji „najlepsi sprzedawcy”.

• Zbudować wokół nich publiczność - firma może zainwestować w PR i marketing, żeby opowiedzieć historię najlepszego sprzedawcy. Zaaranżowany wywiad albo wpis blogowy typu „historia sukcesu”, który służy zarazem jako reklama i materiał edukacyjny, to świetny sposób na promocję konkretnego sprzedawcy.

• Zachęcić ich do związania się z firmą - każda firma korzysta na ambasadorach marki, więc budowanie ich sieci to świetny pomysł. Sprzedawca może uznać za satysfakcjonujące dodatkowe pieniądze ze szkolenia innych albo z przekazywania wiedzy o tym, jak sprzedawać na marketplace'ie i jak pozycjonować w nim produkty.

Rozwijaj ekosystem - ostatecznym celem każdego marketplace'u (zwłaszcza wertykalnego) jest dostarczenie kompleksowego rozwiązania powszechnego problemu. Po nabraniu rozpędu firma powinna więc skupić się na budowaniu wartościowych partnerstw, o których mowa wyżej. Partnerstwa nie mogą być jednak przypadkowe - ekosystem partnerów niesie ze sobą obietnicę marki dotyczącą wysokiej jakości.

Przykład:

 Shopify rozumie rolę zewnętrznych programistów w rozwijaniu platformy, więc użytkownik dostaje dostęp do dziesiątek software house'ów i utalentowanych freelancerów, którzy uczynią jego sklep wyjątkowym.

Zapobiegaj odpływowi - wspierając najlepszych sprzedawców, firma musi znaleźć sposób, żeby zachęcić ich do pozostania. Ponieważ dostawcy mogą wystawiać produkty i usługi na dowolnym marketplace'ie, platforma musi oferować coś unikalnego i zniechęcać do odejścia. Przykładowe działania to:

• Brak możliwości przeniesienia ocen - w każdym innym serwisie sprzedawca będzie anonimowy i będzie musiał budować obecność od zera

• Bądź pierwszym skojarzeniem - Amazon jest dziś niemal synonimem handlu internetowego. Etsy to niewzruszony gigant rękodzieła. Skalowanie marketplace'u powinno być mocno wspierane działaniami marketingowymi, które budują silną obecność w głowach użytkowników.

Marketing i promocja marketplace'u

Prowadzenie marketplace'u polega na gromadzeniu ruchu i budowaniu zasięgu. A to niemożliwe bez dobrej strategii marketingowej. I tak - strategii. Dobre taktyki czy jednorazowe akcje nie wystarczą, by pielęgnować wzrost platformy.

SEO/SEM - jednym z kluczowych elementów strategii marketingowej marketplace'u jest optymalizacja pod wyszukiwarki i marketing w wyszukiwarkach. Skoro Google jest bramą do internetu, to najlepsze długofalowe źródło ruchu. Do tego większość ludzi szukających rozwiązania swoich problemów korzysta z Google. Właściciel marketplace'u musi więc precyzyjnie dobrać słowa kluczowe i zbudować na nich silną obecność.

Społeczny dowód słuszności - sednem marketplace'u jest wspieranie sukcesu sprzedawcy poprzez rozwiązania, które ułatwiają życie jego klientom. Dostarczenie dowodu, że pomysł naprawdę działa, to najlepszy marketing, jaki można sobie wyobrazić. Czasem to najlepsza odpowiedź na pytanie, jak promować marketplace.

• Przykład 1: około 50% kampanii zbiórkowych na Kickstarterze kończy się sukcesem. To ogromna sprawa - były projekty potrzebujące milionów dolarów i one się powiodły. Każdy, kto ma genialny pomysł, a nie ma pieniędzy, wie więc, że może iść prosto na Kickstartera. A przy okazji - czy Kickstarter nie stał się synonimem crowdfundingu?

• Przykład 2: wiele mówi się o tym, czy wynagrodzenia kierowców Ubera są uczciwe, zwłaszcza w porównaniu z zarobkami tradycyjnych taksówkarzy. Ale Uber to pewny sposób na dorobienie kilku złotych, a czasem nawet na zarobienie na życie.

Partnerzy i partnerstwa - marketplace musi pozostawać widoczny. W zależności od niszy, w której działa, i grupy docelowej może zapewniać prelekcje i stoiska na konferencjach, sponsorować wydarzenia społeczne albo budować partnerstwa z wydawcami mediów. W pewnym momencie rozpęd sam zaczyna budować publiczność.

Storytelling zamiast sprzedaży - promowanie marketplace'ów przez kanały płatne, takie jak Adwords czy Facebook Ads, przypomina palenie pieniędzy w piecu. W pewnym momencie marketplace robi się po prostu za duży. Jedynym możliwym do udźwignięcia sposobem długofalowej promocji jest więc dostarczanie angażujących treści z potencjałem wiralowym.

Edukacja sprzedawców - społeczność stojąca za marketplace'em to mocny zasób, który trzeba eksponować i wspierać.

Szukanie inwestorów i finansowania

Marketplace to popularny model biznesowy w świecie startupów. Co więcej, w przeciwieństwie do wielu „wizjonerskich” czy „przełomowych” modeli ten rodzaj biznesu daje wiele sposobów zarabiania - co w świecie startupów wcale nie jest oczywiste. Dobrze zrobiony marketplace może więc przyciągnąć wiele źródeł finansowania.

• Inwestorzy instytucjonalni - jest wiele funduszy i inwestorów venture capital gotowych zainwestować w biznes z dużą perspektywą zwrotu.

• Aniołowie biznesu - nie instytucje, lecz inwestorzy indywidualni, zwykle doświadczeni ludzie biznesu. Wnoszą zarówno finansowanie, jak i mentoring.

• Dotacje i wsparcie państwa - istnieje wiele organizacji wspieranych przez państwo, które pomagają młodym przedsiębiorcom uruchomić innowacyjny biznes.

• Sektor bankowy - szukanie finansowania w banku jest wśród przedsiębiorców czymś zupełnie zwyczajnym. Wiąże się to z kosztami - dług trzeba spłacić. Z drugiej strony właściciel nie musi dzielić się biznesem z inwestorami i zatrzymuje wszystkie obecne i przyszłe zyski. A biorąc pod uwagę rentowność biznesu marketplace'owego, mogą to być duże pieniądze.

• Crowdfunding - rzadki wybór, ale możliwy. Jeśli marketplace ma wzmocnić jakąś grupę społeczną albo przynieść istotne korzyści konkretnej społeczności, sfinansowanie go ze wsparciem jej członków nie jest złym pomysłem.

Niezależnie od wybranej drogi finansowania właściciel powinien narobić wokół swojego biznesu jak najwięcej szumu. Służy to zarówno budowaniu marki, jak i znalezieniu inwestorów - o finansowanie anonimowego biznesu nie jest łatwo.

Czego inwestorzy szukają w marketplace'ie?

Głównym celem inwestora jest zwrot z pieniędzy - w krótkim lub długim terminie. Biznes musi więc pokazać, że nie jest mrzonką, lecz stabilną firmą, która będzie rosnąć albo przynajmniej przez długi czas przynosić wysokie zyski. Według Versionone Venture Capital kluczowe wskaźniki świadczące o tym, że w marketplace warto zainwestować, to:

• Wysokie rozdrobnienie - marketplace bez sprzedawców i kupujących albo z ich niewielką liczbą nie zmierza do sukcesu

• Regularna częstotliwość transakcji - zgromadzenie użytkowników to dopiero pierwszy krok. Drugim jest zachęcenie ich do korzystania z platformy

• Odkrywcza relacja kupujący-sprzedający - jeśli użytkownicy eksplorują platformę, chętniej kupują więcej i zostają na niej dłużej.

• Całkowity dostępny rynek - im większy rynek, tym większy potencjał

Metryki - jak mierzyć rozwój swojego marketplace'u?

Model biznesowy marketplace'u internetowego dzieli jedną cechę z typowym e-commerce - trzeba wykorzystać pełną mierzalność systemu. Metryki stosowane przy prowadzeniu marketplace'u różnią się jednak od tych znanych z tradycyjnego e-commerce.

Płynność - to nieco mglista metryka, oznaczająca „uzasadnione oczekiwanie, że sprzedasz to, co wystawiasz, albo znajdziesz to, czego szukasz”. Inna definicja mówi, że płynność to „odsetek ogłoszeń, które w określonym czasie prowadzą do transakcji”. Ramy czasowe zależą od biznesu. W Travelduck byłyby to wycieczki rezerwowane miesięcznie. W Uberze - odsetek przydzielonych kierowców w każdej godzinie. Płynność jest w istocie fundamentem modelu finansowego marketplace'u.

Zobacz także:

1. 10 Marketplace Business Models To Generate Revenue
2. A Guide to Marketplace Business Model and Examples of Online Marketplace Companies
3. How to grow your marketplace?
4. 10 Marketplace KPIs That Matter

Minusem prowadzenia marketplace'u jest koszt ruchu i utrzymania, który trzeba sfinansować z niewielkiego ułamka obrotu - największa część pieniędzy trafia do sprzedawców, a marketplace żywi się jedynie fragmentem tej kwoty.

Sama platforma jest jednak w pełni funkcjonalnym e-commerce. Licząc, ile kosztuje zbudowanie serwisu marketplace, właściciel musi więc uwzględnić:

• Przestrzeń dyskową - wszystkie oferty sprzedawców, komentarze, zdjęcia, filmy i inne materiały wspierające transakcje odkładają się w pamięci. W dłuższej perspektywie ich ilość potrafi zadziwić. Najlepszym dowodem jest to, że największy detalista i marketplace na świecie (Amazon) uruchomił biznes chmurowy (Amazon Web Services), by wykorzystać własne doświadczenia w innym obszarze.

• Transfer danych - marketplace'y generują ruch tak samo jak typowy biznes e-commerce.

• Bieżące koszty PR i marketingu - utrzymanie popularności to także generowanie odpowiedniego szumu wokół firmy. Prowadzenie marketplace'u, zwłaszcza takiego, który nie dominuje na rynku, wymaga więc stałych inwestycji w marketing i PR.

• Utrzymanie i aktualizacje - marketplace musi nadążać za wszystkimi nowymi technologiami stosowanymi na rynku, żeby dawać sprzedawcom pełen zestaw narzędzi do docierania do ich odbiorców. Marketplace bez aplikacji mobilnej z odpowiednimi funkcjami jest bezużyteczny. W najbliższej przyszłości pojawią się nowe technologie i marketplace musi być na nie przygotowany.

Wszystkie te koszty rosną wraz z rozwojem biznesu, bo platforma musi na bieżąco informować potencjalnych użytkowników o oferowanych usługach.

Modele biznesowe

Większość marketplace'ów zarabia (pobiera płatności) na dwa najczęstsze sposoby:

Opłaty transakcyjne - częsty model w segmencie B2C marketplace'u horyzontalnego, który zarabia na dostarczaniu dużego wolumenu towarów masie klientów. Kluczem do sukcesu jest ogromna liczba transakcji - im większy wolumen, tym większe zarobki.

• Bezpieczne wejście dla sprzedawców, przychód skaluje się wraz z obrotem firmy

• Model biznesowy nie daje poczucia bezpieczeństwa

Subskrypcja - model częstszy w marketplace'ach wertykalnych, zwłaszcza gdy serwis daje dostęp do rzadszych towarów. W tym modelu zarówno klienci, jak i sprzedawcy płacą miesięczną opłatę za udział w rynku. Liczba transakcji staje się mniej istotna, choć nie bez znaczenia - nie ma sensu subskrybować marketplace'u bez transakcji.

• Stabilny przychód od każdego klienta i sprzedawcy

• Brak związku między transakcjami a przychodem sprawia, że najbardziej opłacalni są użytkownicy, którzy zawierają niewiele transakcji. Pobieranie opłat od kupujących może zaszkodzić popularności, więc obietnica marki i propozycja wartości muszą być na tyle mocne, by udźwignąć ten model.

Opłaty za wystawienie - w tym modelu koszt ponosi wyłącznie sprzedawca, potrzebna jest więc mocna obietnica marki i społeczny dowód na to, że sprzeda on towar w cenie uzasadniającej opłatę za wystawienie.

• Skaluje się wraz z transakcjami i jest względnie bezpieczny

• Sprzedawców zwykle zniechęcają opłaty za wystawienie, więc marketplace musi dostarczyć mocną zachętę i wartość w zamian.

Jak marketplace'y zarabiają w inny sposób

Generowanie leadów - biznes marketplace'owy może też skorzystać na zbudowaniu obszernej listy firm zainteresowanych określonymi towarami albo świadczących usługi z danej niszy. Marketplace może udostępniać dostęp do grupy docelowej jako dodatkową usługę generowania leadów w formie ukierunkowanych mailingów albo ofert w wiadomościach prywatnych. To częsta praktyka w wertykalnych marketplace'ach B2B.

Budowanie partnerstw - nieoczywisty wybór; marketplace'y dostarczają pakiety usług zarówno sprzedawcom, jak i klientom. Każdą formę finansowania czy zakupu dodatkowych produktów można zapewnić dzięki współpracy ze sprawdzonym partnerem.

Przykład - Uber współfinansuje samochody dla kierowców.

Wybór właściwej strategii cenowej

W wycenie marketplace'u nie zawsze chodzi o jak najwyższą marżę. Właściciel musi znaleźć równowagę między atrakcyjnością platformy a swoimi zarobkami. Jak pisze Bill Gurley w tekście „Rake too Far: optimal pricing strategy” (gdzie „rake” oznacza prowizję, jaką kasyno pobiera za prowadzenie gry w pokera):

„Może się wydawać oczywiste, że wyższa prowizja jest zawsze lepsza - że pobieranie więcej jest lepsze niż pobieranie mniej. W rzeczywistości często prawdą jest coś przeciwnego. Najbardziej niebezpieczną strategią dla każdej firmy platformowej jest wycena zbyt wysoka - pobieranie zachłannej, nadgorliwej prowizji, która potrafi podważyć sens istnienia platformy”.

Zobacz także:

• Pricing for Marketplaces: The Definitive Guide
• How to set pricing in your marketplace
• Marketplace building tools
• What is the Cost of Developing an Ecommerce Marketplace?

Mimo długiej historii i obecności w internecie marketplace'y zabłysły dopiero kilka lat temu, wraz z boomem ekonomii współdzielenia. Dostarczając nowe sposoby łączenia sprzedawców z klientami, zajęły znaczące miejsce na mapie nowoczesnego biznesu.

Ale świetlana przyszłość marketplace'ów dopiero nadejdzie, co widać w najważniejszych trendach.

• Zawężanie - firmy prowadzące marketplace'y szukają nowych nisz i rynków, na które mogą wejść z innowacyjnymi platformami, bo biznes internetowy zwykle rządzi się zasadą „zwycięzca bierze wszystko”, a największy gracz zgarnia dominujący (jeśli nie cały) udział w rynku. Powstaną więc nowe marketplace'y w nieoczekiwanych niszach.

• Dostarczanie UX - user experience to jeden z najlepszych sposobów na zdobycie klienta. Marketplace musi uwzględnić nie tylko cenę sprzedawcy, ale też własną prowizję lub inny sposób zarabiania. Wygodna strona i aplikacja mobilna oraz precyzyjniejszy sposób szukania przewagi konkurencyjnej

Ale najważniejszym trendem, gdy myślimy o przyszłości marketplace'ów, jest bez wątpienia sztuczna inteligencja.

AI a marketplace'y

Wraz z rosnącą dostępnością mocy obliczeniowej w chmurze rozwiązania oparte na uczeniu maszynowym stają się w firmach coraz powszechniejsze. Co więcej, nie jest to już narzędzie najbardziej zaawansowanych technologicznie firm w rodzaju Google'a czy Amazona - zaczyna wspierać procesy biznesowe w małych i średnich przedsiębiorstwach.

Czym są uczenie maszynowe i sztuczna inteligencja

Obecnie uczenie maszynowe to technika trenowania modeli komputerowych do wykonywania określonego zadania poprzez dostarczenie im wystarczającej ilości danych o tym zadaniu. Wyróżnia się dziś trzy rodzaje uczenia maszynowego:

• Uczenie nadzorowane - sytuacja, w której model uczy się na wcześniej oznaczonych danych, a data scientist musi nadzorować proces i dostroić model do celu.
  
  Przykład: porównując etykiety książek (romans, fikcja, fantasy, silna bohaterka itd.) z wcześniej przeczytanymi tytułami, model rekomenduje najlepiej dopasowaną propozycję w księgarni internetowej.

• Uczenie nienadzorowane - sytuacja odwrotna, w której model uczenia maszynowego dostaje zadanie zbadania nieoznaczonego zbioru danych. Wyniki musi ocenić data scientist.
  
  Przykład: model bada dane transakcyjne marketplace'u, żeby wychwycić ukryte wzorce w zachowaniach klientów.

• Uczenie przez wzmacnianie - dziś bardziej temat naukowy niż technologia gotowa do biznesu; technika polega na daniu modelowi środowiska do interakcji i systemu nagród kształtujących pożądane zachowanie. Przewiduje się dla niej ciekawe zastosowania w robotyce i budowie pojazdów autonomicznych.

Jak marketplace może wykorzystać sztuczną inteligencję

Marketplace przypomina każdy inny biznes e-commerce - niemal każdy aspekt działalności da się śledzić i mierzyć. Zaprzęgnięcie modeli uczenia maszynowego do panowania nad big data jest więc rozsądnym (i obecnie jedynym możliwym) sposobem na maksymalne wykorzystanie posiadanych danych.

Przyszłość marketplace'ów w 2023 roku

Przyszłość marketplace'ów w 2023 roku będzie prawdopodobnie kształtowana przez kilka trendów i nowości. Oto kluczowe aspekty, które mogą wpłynąć na ten krajobraz:

1. Dalszy wzrost: rozwój marketplace'ów online najpewniej będzie trwał w 2023 roku i później. Marketplace'y dają wygodę, różnorodność i konkurencyjne ceny, przyciągając zarówno konsumentów, jak i sprzedawców.

2. Marketplace'y niszowe: platformy obsługujące konkretne branże, zainteresowania czy grupy demograficzne będą zyskiwać na znaczeniu. Takie wyspecjalizowane serwisy oferują dopasowane doświadczenia i odpowiadają na unikalne potrzeby wybranych segmentów klientów.

3. Integracja nowych technologii: marketplace'y będą coraz częściej integrować nowe technologie, żeby poprawić doświadczenia użytkowników. Na przykład:

   • Sztuczna inteligencja (AI) i uczenie maszynowe (ML) mogą personalizować rekomendacje i poprawiać wyniki wyszukiwania.
   • Rzeczywistość rozszerzona (AR) i wirtualna (VR) umożliwiają wirtualne doświadczanie produktów, zwiększając zaangażowanie klientów.
   • Technologia blockchain może wzmocnić bezpieczeństwo, przejrzystość i zaufanie w transakcjach na marketplace'ie.

4. Nacisk na zrównoważony rozwój i etykę: konsumenci są coraz bardziej świadomi kwestii zrównoważonego rozwoju i etycznych praktyk. Marketplace'y mogą odnotować wzrost popytu na produkty ekologiczne i odpowiedzialne społecznie. Platformy stawiające na przejrzystość i promujące odpowiedzialne praktyki mogą zyskać przewagę.

5. Lepsze doświadczenia mobilne: korzystanie z urządzeń mobilnych stale rośnie, więc marketplace'y będą priorytetowo traktować optymalizację mobilną i płynne doświadczenia na różnych urządzeniach. Aplikacje mobilne mogą stać się głównym sposobem korzystania z marketplace'ów.

6. Integracja social commerce: platformy społecznościowe coraz częściej dodają funkcje zakupowe. Marketplace'y mogą wykorzystać integracje z social commerce, pozwalając użytkownikom odkrywać i kupować produkty bezpośrednio w mediach społecznościowych.

7. Rozwój marketplace'ów usługowych: poza platformami produktowymi rozwiną się marketplace'y usługowe. Łączą one osoby lub firmy szukające usług z wykwalifikowanymi specjalistami i freelancerami, obejmując różne branże: ochronę zdrowia, usługi domowe, doradztwo i inne.

8. Zwrot ku marketplace'om B2B: marketplace'y business-to-business (B2B) nabierają rozpędu. Pozwalają firmom łączyć się, współpracować i zawierać transakcje efektywniej. Dają korzyści takie jak usprawnione zakupy, oszczędności i szerszy dostęp do dostawców z całego świata.

9. Voice commerce: asystenci głosowi i inteligentne głośniki są coraz powszechniejsze. Marketplace'y mogą integrować funkcje zakupów głosowych, pozwalając użytkownikom kupować i korzystać z platformy za pomocą poleceń głosowych.

10. Kwestie regulacyjne i prawne: wraz z rozwojem marketplace'ów rosnąć będzie kontrola i liczba regulacji w takich obszarach jak prywatność danych, bezpieczeństwo, podróbki i uczciwa konkurencja. Marketplace'y będą musiały dostosować się do obowiązujących przepisów.

Warto pamiętać, że te trendy są spekulacją opartą na obecnej trajektorii rynku. Realna przyszłość marketplace'ów w 2023 roku zależy od wielu czynników, w tym postępu technologicznego, preferencji konsumentów i dynamiki rynku.

Jakie są główne koszty rozwiązań AI, które marketplace może wdrożyć?

AI daje niespotykane wcześniej możliwości za rozsądną cenę - ale to daleko od braku kosztów. Sięgając po sztuczną inteligencję, firma musi uwzględnić kilka czynników, których nie da się pominąć.

• Uporządkowanie danych - mimo cyfrowej formy dane w firmach zwykle dalekie są od porządku. Firma musi zbudować wewnętrzny słownik definicji, żeby wszystkie etykiety i tagi znaczyły to samo w całej organizacji. Trzeba też stworzyć hurtownię danych. To koszt, ale w dłuższej perspektywie nieunikniony, niezależnie od chęci wykorzystania sztucznej inteligencji.

• Moc obliczeniowa - każdy model trzeba wytrenować. Proste trenowanie da się przeprowadzić na zwykłym firmowym laptopie, ale wyspecjalizowany model potrzebuje zdumiewającej ilości mocy. Obecnie większość pochodzi z chmury - a to też koszt.

• Eksperci - data scientiści to dziś rzadkie okazy, trudne do znalezienia i drogie w utrzymaniu.

• Utrzymanie modelu - wbrew powszechnej opinii model uczenia maszynowego trzeba z czasem oceniać i utrzymywać. Dane się zmieniają, a stare problemy da się rozwiązać na nowe sposoby - model musi nadążać, a dziś jest to niemożliwe bez udziału człowieka. Na szczęście…

• Ocena modelu - każdy model, który ma trafić na marketplace, trzeba wcześniej ocenić. Choć przynosi liczne korzyści, źle wytrenowany model może oznaczać poważne straty.

W przypadku AI patrzenie na to rozwiązanie wyłącznie przez pryzmat „oszczędności” może więc mijać się z celem. Największą przewagą tej technologii jest ograniczenie żmudnej pracy i wzmocnienie efektów pracy ekspertów. Analityk dostaje nie surowe dane wymagające obróbki i dalszej eksploracji, lecz sklasyfikowany zbiór z wyróżnionymi podejrzanymi wzorcami. Analityk bezpieczeństwa nie musi stale monitorować wszystkich wskaźników i może skupić się na utrzymaniu bezpieczeństwa systemu oraz tropieniu podejrzanych śladów. Klient dostaje lepsze rekomendacje i precyzyjniejszą komunikację. Zespół marketingu z kolei otrzymuje wstępnie posegmentowaną bazę z jasną informacją o przewidywanej wartości klienta w czasie i skłonności do zakupu.

Sztuczna inteligencja to więc nie tyle oszczędności, co podkręcanie przychodów.

Zobacz także:

• 55 Notable Machine Learning Statistics: 2019 Market Share & Data Analysis
• The State (and Future) of Digital Marketplaces
• Decentralized AI marketplaces and digital transformation
• 19 Powerful Ways To Use Artificial Intelligence In eCommerce
• How to use AI Machine Learning in B2B Marketplace
• Breathing life into AI/ML marketplaces

Powyższy tekst to kompleksowy przewodnik po prowadzeniu, utrzymywaniu i rozwijaniu biznesu marketplace'owego. Marketplace'y przeżywają renesans wraz z ekonomią współdzielenia, która podważa typowe sposoby prowadzenia biznesu.

Marketplace to trudny biznes do uruchomienia, wymagający ogromnego wysiłku, by zbudować markę i zgromadzić ruch. Z drugiej strony, raz zbudowany, potrafi być zaskakująco odporny - zwłaszcza w porównaniu z większością firm internetowych.

Marketplace'y wertykalne dają mnóstwo możliwości biznesowych, bo niemal cała ludzka aktywność wiąże się ze sprzedażą i kupowaniem. Wraz z tym, jak coraz większa część życia przenosi się do internetu, rośnie przestrzeń dla niszowych marketplace'ów wertykalnych na nawet najbardziej zaskakujących rynkach.

Marketplace'y są też narzędziem czyniącym świat lepszym - Uber pozwolił tysiącom osób zarabiać na życie. Do tego 35% sprzedawców na Etsy zaczęło swój biznes z niewielkim kapitałem albo bez niego.

Budowa cyfrowego marketplace'u to nowy sposób na zbudowanie własnego cyfrowego imperium i stanięcie ramię w ramię z Uberem czy Airbnb.

Więc… o czym będzie Twój cyfrowy marketplace? :)